معرفی کتاب جغرافیای قفقازیه (جغرافیای تاریخی گرجستان، ارمنستان و اران)

پیش‏گفتار

«جغرافیای قفقازیه» عنوان نسخه‏ای خطی است که در دوران ناصرالدین‏شاه قاجار و توسط ماردروس [مارتیروس] داودخانف مترجم و معلم زبان روسی دارالفنون از زبان روسی به فارسی ترجمه و کتابت گردید. این کتاب مشتمل است بر سالنامه‏ای از مسائل و وقایع قفقاز، جغرافیای مناطق آن، همچنین توصیف مشروح شهر تفلیس و مسائلی که بر اثر بروز وبا در قفقاز پیش آمد و اقداماتی که برای سدّ شیوع و دفع آن صورت پذیرفت. ترجمه نسخه در سال 1287 ه.ق/1870 م، پایان یافته و شرح وقایع مقارن همان زمان را در بر گرفته است. نسخه، در چند فصل حاوی مطالب ارزشمندی است که اهم آنها به شرح زیر است: مسائل جغرافیایی و ژئوپولیتیکی منطقه، وضعیت شهرها و آبادی‏ها، جمعیت و دلایل رونق یافتن برخی شهرها در مقایسه با سایر نقاط، آثار طبیعی و تاریخی منطقه، وقایع مهم تاریخی و سیاسی که از دیرباز در تاریخ قفقاز به وقوع پیوسته، قوانین و مقررات اداره پُست، اطلّاعات مربوط به راه‏ها و هزینه تعمیرات آنها، شرحی مبسوط درباره اقدامات در شئون سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، روابط خارجی، مذهبی و جز آن، به تفکیک سال وقوع که بر ارزش نسخه کنونی به‏عنوان مأخذ برای تاریخ منطقه قفقاز افزوده‏است.