درباره پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
معرفی پژوهشگاه
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی از نهادهای علمی و پژوهشی کشور در حوزه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و از مجموعههای وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. این پژوهشگاه با پشتوانه چند دهه فعالیت علمی، پژوهشی و فرهنگی، مأموریت خود را در زمینه تولید، توسعه، نقد و ترویج دانش علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دنبال میکند و در حوزههای تخصصی و میانرشتهای به مطالعه انسان، فرهنگ، جامعه، تاریخ و تحولات فکری و اجتماعی میپردازد.
فعالیتهای پژوهشگاه بر ظرفیت اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی استوار است. تنوع حوزههای علمی و تخصصی پژوهشگاه، امکان مطالعه پدیدههای انسانی و اجتماعی را از منظرهای مختلف فراهم کرده و زمینه انجام پژوهشهای تخصصی، میانرشتهای، بنیادی، نظری و کاربردی را فراهم میسازد.
پژوهشگاه در کنار اجرای طرحهای پژوهشی، از طریق تولید و انتشار کتاب و مقاله، فعالیت نشریات علمی، دانشنامهنگاری، برگزاری نشستها، همایشها و رویدادهای علمی و فرهنگی، آموزش و تربیت پژوهشگر، توسعه همکاریهای علمی و ایجاد ارتباط میان پژوهش و جامعه در فرایند توسعه و انتقال دانش علوم انسانی و فرهنگی مشارکت دارد.
تاریخچه و پیشینه
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به عنوان بزرگترین پژوهشگاه علوم انسانی کشور، با قریب به ۶۰ سال سابقه، به طور عمده وظیفه پژوهش در علوم انسانی ادبیات، تاریخ، فلسفه و علوم حکمی، ادیان، قرآن و معارف دینی، عرفان، زبانشناسی، علوم اجتماعی، اقتصاد تطبیقی، علوم سیاسی و...) و همچنین مطالعه فرهنگهای گوناگون بشری را به عهده دارد.
پیشینه پژوهشگاه به مجموعهای از مؤسسات و مراکز علمی و فرهنگی بازمیگردد که در دورههای مختلف در زمینههایی همچون فرهنگ، زبان و ادبیات، تاریخ، فلسفه، ارتباطات و مطالعات ایران فعالیت داشتهاند. این مؤسسه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۶۰ با تصویب هیأت دولت، ۱۲ مؤسسه فعال در رشتههای گوناگون علوم انسانی همچون: انجمن حکمت و فلسفه ایران، بنیاد شاهنامه فردوسی، بنیاد فرهنگ ایران، بنیاد فرهنگ و هنر ایران، پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران، پژوهشگاه علوم انسانی، فرهنگستان ادب و هنر ایران، فرهنگستان زبان ایران، فرهنگستان علوم انسانی، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، مرکز ایرانی تحقیقات تاریخی و مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها با یکدیگر ادغام شدند و «مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی» وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی را پدید آوردند.
در روند تحولات ساختاری پس از انقلاب اسلامی، مؤسسات و مراکز پژوهشی مختلف در مجموعهای با عنوان «مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی» سازماندهی شدند. در سال ۱۳۶۹، پس از انجام برخی تغییرات سازمانی و تشکیلاتی، نام این مؤسسه به «شورای گسترش آموزش عالی» تغییر کرد. سپس در سال ۱۳۷۳، شورای عالی پژوهشگاه با هدف تأکید بر گرایش علوم انسانی در تحقیقات، عنوان «پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی» را برای این نهاد برگزید که به تصویب «شورای گسترش آموزش عالی» نیز رسید.
در دهههای پس از آن، ساختار علمی و پژوهشی پژوهشگاه با شکلگیری و توسعه پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی، گسترش حوزههای تخصصی، توسعه فعالیتهای انتشاراتی و نشریات علمی، تقویت تحصیلات تکمیلی و افزایش تعاملات علمی در داخل و خارج از کشور توسعه یافته است.
این پیشینه، در کنار مجموعه آثار علمی و پژوهشی، منابع کتابخانهای و اسنادی و سرمایه انسانی پژوهشگاه، بخشی از هویت علمی و نهادی آن را شکل داده است.
مأموریت و اهداف
مأموریت پژوهشگاه در چارچوب وظایف و مقررات نهادهای پژوهشی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بر توسعه و تعمیق دانش علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و بهرهگیری از ظرفیت این علوم برای شناخت انسان، جامعه، فرهنگ و تحولات تاریخی و معاصر استوار است.
در این چارچوب، مهمترین محورهای فعالیت پژوهشگاه عبارتاند از:
- انجام پژوهشهای بنیادی، نظری، توسعهای و کاربردی در حوزههای علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛
- مطالعه و تحلیل مسائل تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و فکری ایران و جهان؛
- توسعه پژوهشهای میانرشتهای و ایجاد ارتباط میان حوزههای مختلف علوم انسانی؛
- تولید، نقد، بازخوانی و توسعه نظریهها و رویکردهای علمی در علوم انسانی؛
- مطالعه نسبت میان علوم انسانی، فرهنگ و مسائل اجتماعی؛
- تولید، مستندسازی و انتشار دانش و دستاوردهای علمی؛
- تربیت و توانمندسازی پژوهشگران و توسعه آموزش پژوهشمحور؛
- گسترش همکاریهای علمی با دانشگاهها، پژوهشگاهها، مراکز علمی و فرهنگی و مؤسسات پژوهشی داخلی و خارجی؛
- تقویت ارتباط میان پژوهش، جامعه و مسائل فرهنگی و اجتماعی کشور
ساختار و تشکیلات پژوهشگاه
حوزه ریاست
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی از مجموعههای پژوهشی تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و رئیس آن با حکم وزیر علوم، تحقیقات و فناوری منصوب میشود. در حال حاضر دکتر سید محمدرضا امیری طهرانی زاده، داﻧﺸﯿﺎر پژوﻫﺸکده اﻗﺘﺼﺎد، گروه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﯿﺎن رﺷﺘﻪای و ﺗﻮﺳﻌﻪ و از اعضای هیأت علمی پژوهشگاه، ریاست آن را بر عهده دارد.
دفتر ریاست و روابط عمومی
- اداره روابط عمومی
- دبیرخانه هیأت امنا
- دبیرخانه هیأت ممیزه
- مدیریت حراست
- مدیریت امور حقوقی، قراردادها و پاسخگویی به شکایات
- مدیریت نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت
- مدیریت همکاریهای علمی بینالمللی
- دبیرخانه هیأت اجرایی جذب اعضای هیأت علمی
معاونتها:
معاونت پژوهشی و تحصیلات تکمیلی
- مدیریت پژوهشی
- مدیریت تحصیلات تکمیلی
- مدیریت نشر آثار علمی
- مدیریت کتابخانه و مرکز اسناد و اطلاعات علمی
معاونت کاربردیسازی علوم انسانی و فرهنگی
- مدیریت فرهنگی
- مدیریت ترویج دستاوردهای پژوهشهای علوم انسانی
- مدیریت نوآوری و کاربردیسازی پژوهشهای علوم انسانی
معاونت اداری، مالی و مدیریت منابع
- مدیریت اداری و پشتیبانی
- مدیریت بودجه، تحول اداری و بهرهوری
- مدیریت مالی
- مدیریت فناوری اطلاعات
رویکردهای علمی و پژوهشی
فعالیت علمی پژوهشگاه بر تخصصگرایی، تنوع نظری و روششناختی، مطالعات میانرشتهای و توجه به مسائل انسانی، اجتماعی و فرهنگی استوار است. در این چارچوب، پژوهشهای بنیادی و نظری در کنار پژوهشهای کاربردی دنبال میشوند و میان این دو سطح از فعالیت پژوهشی ارتباط برقرار میشود.
مسائل عینی و انضمامی جامعه میتوانند زمینه طرح پرسشهای جدید و توسعه مباحث نظری در علوم انسانی را فراهم کنند و یافتههای نظری نیز در شناخت و تحلیل مسائل انسانی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند. بر همین اساس، توجه به مسائل جامعه، تحولات فرهنگی و اجتماعی، مطالعات ایران، بازخوانی و نقد میراث فکری و فرهنگی و توسعه گفتوگوی میانرشتهای از زمینههای مورد توجه در فعالیتهای پژوهشی پژوهشگاه است.
همافزایی میان پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی، توسعه همکاریهای علمی، تقویت ارتباط میان پژوهش و جامعه و ترویج و عمومیسازی دانش از دیگر محورهای فعالیت علمی پژوهشگاه به شمار میرود.
ساختار علمی و پژوهشی
ساختار علمی و پژوهشی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بر مجموعهای از پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی تخصصی استوار است که هر یک در حوزهای مشخص از علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به فعالیت علمی، پژوهشی و آموزشی میپردازند. این ساختار، در عین حفظ تخصصهای رشتهای، امکان شکلگیری مطالعات میانرشتهای و همکاری علمی میان حوزههای مختلف علوم انسانی را فراهم میکند.
- پژوهشکده اخلاق و تربیت
پژوهشکده اخلاق و تربیت در حوزه مطالعات اخلاقی، تربیتی و روانشناختی فعالیت میکند و دربرگیرنده حوزههای تخصصی فلسفه برای کودکان و نوجوانان، روانشناسی و علمالنفس و مطالعات اخلاق کاربردی است.
- پژوهشکده اقتصاد
پژوهشکده اقتصاد به مطالعه و پژوهش در حوزه مسائل و مباحث اقتصادی در چارچوب علوم انسانی میپردازد.
- پژوهشکده اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی
این پژوهشکده بر مطالعه اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی و موضوعات مرتبط با تحولات فکری و تمدنی در این حوزه تمرکز دارد.
- پژوهشکده تاریخ ایران
این پژوهشکده به پژوهش و مطالعه تخصصی تاریخ ایران و ابعاد مختلف تحولات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ایران اختصاص دارد.
- پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم
حوزه فعالیت این پژوهشکده، مطالعه تاریخی و فلسفی علم و تکنولوژی و بررسی ابعاد نظری، تاریخی و معرفتی علم و تکنولوژی و تحولات آن است
- پژوهشکده دانشنامهنگاری
این پژوهشکده در زمینه دانشنامهنگاری، تدوین و توسعه دانشنامههای تخصصی و فعالیتهای علمی مرتبط با گردآوری، سازماندهی و ارائه دانش فعالیت میکند.
- پژوهشکده زبان و ادبیات
این پژوهشکده به مطالعه زبان و ادبیات و پژوهش در حوزههای مرتبط با میراث ادبی، متون و تحولات ادبی میپردازد.
- پژوهشکده زبانشناسی
فعالیت این پژوهشکده بر مطالعه علمی زبان، زبانشناسی و ابعاد مختلف ساختار، کارکرد و تحول زبان متمرکز است.
- پژوهشکده فلسفه
این پژوهشکده در حوزه فلسفه و مسائل بنیادین فلسفی و معرفتی به فعالیتهای پژوهشی و علمی میپردازد
- پژوهشکده علوم اجتماعی
این پژوهشکده به مطالعه مسائل و تحولات اجتماعی میپردازد و حوزههای مطالعات زنان و خانواده، مطالعات مسائل اجتماعی ایران و جامعهشناسی نظری را دربرمیگیرد.
- پژوهشکده مطالعات سیاسی، بینالمللی و حقوقی
فعالیتهای این پژوهشکده در حوزه مطالعات سیاسی، حقوقی، بینالمللی و منطقهای سازمان یافته است و شامل گروه مطالعات حقوقی، گروه مطالعات کاربردی سیاست، گروه مطالعات منطقهای و گروه نظریهپردازی سیاسی در ایران است
- پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات
این پژوهشکده به مطالعه فرهنگ، ارتباطات و تحولات فرهنگی و ارتباطی و ابعاد مختلف مناسبات میان فرهنگ و جامعه میپردازد.
- پژوهشکده مطالعات قرآنی
این پژوهشکده به مطالعات علمی و پژوهشی در حوزه قرآن و مطالعات قرآنی اختصاص دارد و موضوعات مرتبط با قرآن را از منظرهای مختلف علوم انسانی بررسی میکند.
گروههای پژوهشی
در کنار پژوهشکدههای تخصصی، پژوهشگاه دارای گروههای پژوهشی مستقلی است که با تمرکز بر حوزههای موضوعی و میانرشتهای فعالیت میکنند. این گروهها عبارتاند از:
- گروه پژوهشی مطالعات میانفرهنگی معاصر
- گروه پژوهشی مدیریت
- گروه پژوهشی مطالعات راهبردی سیاست و امنیت
این ساختار، مجموعهای متنوع از ظرفیتهای تخصصی و میانرشتهای را در پژوهشگاه فراهم کرده است و زمینه را برای انجام پژوهشهای بنیادی، نظری، کاربردی و میانرشتهای در حوزه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فراهم میسازد.
مراکز پژوهشی
- مرکز اسناد فرهنگی آسیا: شامل گروه پژوهشی آسیای غربی و گروه پژوهشی آسیای شرقی
- مرکز تحقیقات امام علی (ع)
- مرکز نقد و اعتلای علوم انسانی: شامل دبیرخانه شورای بررسی متون و دبیرخانه اعتلای علوم انسانی
اعضای هیئت علمی و پژوهشگران
اعضای هیئت علمی و پژوهشگران، سرمایه علمی اصلی پژوهشگاه را تشکیل میدهند. آنان در حوزههای تخصصی مختلف علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به طراحی و اجرای طرحهای پژوهشی، تألیف و ترجمه آثار علمی، انتشار مقالات و کتابها، فعالیتهای دانشنامهای، برگزاری نشستها و همایشهای تخصصی و راهنمایی و مشاوره پژوهشهای تحصیلات تکمیلی میپردازند.
ظرفیت علمی پژوهشگاه همچنین از طریق همکاری با استادان، پژوهشگران و صاحبنظران دانشگاهها و مراکز علمی کشور و توسعه شبکههای علمی تقویت میشود.
اطلاعات مربوط به سوابق علمی، حوزههای تخصصی، آثار و فعالیتهای پژوهشی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران از طریق صفحات اختصاصی آنان در وبسایت پژوهشگاه قابل دسترسی است.
پژوهش و طرحهای پژوهشی
پژوهش محور اصلی فعالیت پژوهشگاه است و طرحهای پژوهشی در چارچوب ظرفیتهای علمی پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی اجرا میشوند. این طرحها طیفی از پژوهشهای بنیادی، نظری، توسعهای، کاربردی و میانرشتهای را دربرمیگیرند.
موضوعات پژوهشی پژوهشگاه طیف گستردهای از مطالعات تاریخی، فلسفی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، زبانی، ادبی، ارتباطی، قرآنی و سایر حوزههای علوم انسانی را شامل میشود. بخشی از پژوهشها نیز با تمرکز بر مسائل معاصر و نیازهای علمی و فرهنگی کشور انجام میشود.
نتایج پژوهشها در قالب کتاب، مقاله، گزارش پژوهشی، دانشنامه، نشست و ارائه علمی و دیگر محصولات علمی منتشر و در اختیار جامعه علمی و سایر مخاطبان قرار میگیرد.
تحصیلات تکمیلی
تحصیلات تکمیلی پژوهشگاه در پیوند با ظرفیتهای پژوهشی و تخصصی آن دنبال میشود و با هدف تربیت پژوهشگران و توسعه آموزش پژوهشمحور در حوزههای علوم انسانی انجام میگیرد.
پژوهشگاه در حال حاضر در مقطع دکتری تخصصی( PhD) دانشجو میپذیرد. آموزش و پژوهش در این دوره با بهرهگیری از ظرفیت علمی اعضای هیئت علمی و ارتباط با پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی انجام میشود.
ارتباط میان آموزش و پژوهش، امکان حضور دانشجویان در محیط علمی پژوهشگاه و بهرهمندی آنان از ظرفیتهای تخصصی و پژوهشی موجود را فراهم میکند.
انتشارات و تولیدات علمی
انتشارات پژوهشگاه یکی از مسیرهای اصلی انتشار و انتقال دستاوردهای علمی است. کتابهای تألیفی و ترجمهای، آثار پژوهشی، مجموعه مقالات و دیگر تولیدات علمی پژوهشگران و اعضای هیئت علمی از طریق انتشارات پژوهشگاه منتشر میشوند.
انتشارات علاوه بر انتشار یافتههای پژوهشی، در حفظ، مستندسازی و انتقال دانش و میراث فکری و فرهنگی و فراهمکردن دسترسی جامعه علمی به آثار حوزه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نقش دارد.
نشریات علمی
پژوهشگاه در زمینه انتشار نشریات علمی تخصصی نیز فعالیت میکند. این نشریات بستری برای انتشار یافتههای پژوهشی، نقد علمی، گفتوگوی تخصصی و توسعه ادبیات علمی در حوزههای مختلف علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فراهم میکنند.
کتابخانه، اسناد و منابع علمی
کتابخانه و مجموعههای اسنادی و اطلاعاتی پژوهشگاه از زیرساختهای علمی و پژوهشی آن به شمار میروند و در تأمین منابع مورد نیاز اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان نقش دارند.
حفظ، سازماندهی و فراهمسازی دسترسی به منابع تخصصی علوم انسانی، منابع تاریخی و فرهنگی، آثار مرجع و سایر منابع علمی، بخشی از ظرفیت پشتیبان فعالیتهای پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه است.
کتابخانههای پژوهشگاه:
- کتابخانه مرکزی
- کتابخانه مینوی
- کتابخانه دانشنامهنگاری
- کتابخانه امام علی( ع)
- کتابخانه مرکز اسناد آسیا
- کتابخانه زبانهای ایران باستان و زبانشناسی همگانی
- کتابخانه تاریخ معاصر ایران و مطالعات استعمارشناسی
- کتابخانه علوم سیاسی
- کتابخانه فلسفه
- کتابخانه ادبیات
پرتال جامع علوم انسانی
پژوهشگاه در سال ۱۳۸۹ به منظور برقراری «عدالت پژوهشی» و سهولت دسترسی کلیه محققان حوزه علوم انسانی و اسلامی به آخرین تولیدات علمی، پژوهشی و تخصصی مرتبط با این حوزه، بانک داده «پرتال جامع علوم انسانی» را به نشانی Ensani.ir با ارائه خدمات رایگان دوسویه (صاحبان نشریات برای بازنشر مقالات و محققان برای بهرهمندی از این مقالات) راهاندازی نموده است. پایگاه دادههای مذکور، دارای دستهبندی موضوعی دادههای علمی در آن میباشد که در قالب بیش از ۳۳۰۰ موضوع، حوزههای مختلف علوم انسانی و اسلامی را شامل میشود.
همکاریهای علمی و بینالمللی
گسترش همکاری با دانشگاهها، پژوهشگاهها، مراکز مطالعاتی، نهادهای علمی و فرهنگی و مؤسسات پژوهشی داخلی و خارجی از زمینههای فعالیت پژوهشگاه است.
این همکاریها میتواند در قالب اجرای طرحهای مشترک، برگزاری نشستها و همایشهای علمی، مشارکت در پروژههای پژوهشی، تبادل علمی، انتشار مشترک آثار و سایر برنامههای علمی دنبال شود.
توسعه ارتباطات علمی و ایجاد زمینه تعامل میان پژوهشگران پژوهشگاه و مراکز علمی و پژوهشی داخل و خارج از کشور، در جهت گسترش تبادل دانش و تجربه و تقویت همکاریهای پژوهشی دنبال میشود.
رویدادهای علمی و فرهنگی
پژوهشگاه از طریق برگزاری نشستهای تخصصی، همایشها، هماندیشیها، سخنرانیها، کارگاهها و سایر رویدادهای علمی و فرهنگی، زمینه گفتوگو و تبادل نظر میان استادان، پژوهشگران، دانشجویان و صاحبنظران را فراهم میکند.
این رویدادها متناسب با حوزههای تخصصی پژوهشگاه و مسائل مهم علوم انسانی و فرهنگی برگزار میشوند و یکی از مسیرهای ارتباط مستمر پژوهشگاه با جامعه علمی و فرهنگی کشور به شمار میروند.
دستاوردها و سرمایههای علمی
دستاوردهای پژوهشگاه در طول چند دهه فعالیت علمی در مجموعهای از طرحها و یافتههای پژوهشی، کتابها و مقالات، نشریات علمی، آثار دانشنامهای، فعالیتهای آموزشی، رویدادهای علمی و شبکه همکاریهای پژوهشی نمود یافته است.
در کنار این دستاوردها، پیشینه تاریخی، سرمایه انسانی، پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی، منابع کتابخانهای و اسنادی، انتشارات و نشریات علمی، بخشی از سرمایههای علمی و نهادی پژوهشگاه را تشکیل میدهند.
گزارش عملکرد و اطلاعرسانی علمی
مستندسازی و انتشار گزارش فعالیتهای پژوهشی، علمی، آموزشی و فرهنگی، امکان شناخت دقیقتر ظرفیتها و دستاوردهای پژوهشگاه را برای جامعه علمی، پژوهشگران، دانشجویان و سایر مخاطبان فراهم میکند.
وبسایت پژوهشگاه نیز بهعنوان درگاه رسمی اطلاعرسانی، اطلاعات مربوط به پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی، اعضای هیئت علمی، طرحهای پژوهشی، آثار و انتشارات، نشریات، نشستها و رویدادهای علمی، اخبار و سایر فعالیتهای پژوهشگاه را در اختیار مخاطبان قرار میدهد.
اطلاعات تماس
نشانی: تهران، بزرگراه کردستان، خیابان شصت و چهارم غربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
تلفن: ۰۲۱-۸۸۰۴۶۸۹۱-۳
فکس: ۰۲۱-۸۸۰۳۶۳۱۷
کد پستی: ۱۴۳۷۷۷۶۸۱
وبسایت: www.ihes.ac.ir
پرتال جامع علوم انسانی: https://www.ensani.ir/fa
شبکههای اجتماعی:
![]() |
![]() |
![]() |
| پیامرسان بله | پیامرسان ایتا | پیامرسان روبیکا |



