گزارش خبری مراسم بزرگداشت دکتر مدقالچی و رونمایی از دانشنامه ریاضی
مراسم «بزرگداشت دکتر علیرضا مدقالچی و رونمایی از دانشنامه ریاضی» پنجم آبان‌ماه ۱۴۰۵ در سالن استاد بیرشک پژوهشکده دانشنامه‌نگاری برگزار شد. در این مراسم، سخنرانان ضمن گرامیداشت خدمات علمی و آموزشی این استاد فرزانه، بر جایگاه والای ایشان در توسعه آموزش عالی، پژوهش ریاضی و تدوین دانشنامه ریاضی تأکید کردند.
در این مراسم، علیرضا مدقالچی، استاد نکوداشت‌شده، طی سخنانی به بررسی جایگاه ریاضیات در تاریخ بشر و ضرورت اصلاح نظام آموزشی ریاضیات پرداخت و سخنان خود را با شعری در قالب پرسش و پاسخ آغاز کرد که در آن، تفاوت میان «شنیدن» دین توسط عامه و «دیدن» حقیقت توسط عارفان را به تصویر کشیده و بر پیوند میان علم، هنر و حقیقت تأکید داشت.
گفت عالم؟ گفتم او خود روبروست
گفت این علم و هنر؟ گفتم که پوست
گفت حجت چیست؟ گفتم روی دوست
گفت دین عامیان؟ گفتم شنید
گفت دین عارفان؟ گفتم که دید
از کلامم، لذتِ جانش فزودن
نکته‌های دل‌نشین بر من گشودن
صد کتاب از اهل هنر، خوش‌تر…
مدقالچی با اشاره به کتاب کلاسیک «سرگذشت علم» (ترجمه سال ۱۳۳۳ به قلم استاد احمد بیرشک)، بر این نکته تأکید کرد که ریاضیات، ریشه و پایه اصلی تمامی علوم بشری است. وی اظهار داشت: «بزرگترین اکتشاف انسان، درک اعداد بود. ما چنان با اعداد عجین شده‌ایم که جدایی از آنها غیرممکن است.» وی خاطرنشان کرد: اگرچه اعداد در طول تاریخ با چالش‌ها و مقاومت‌هایی روبه‌رو بوده‌اند، اما اغلب به‌عنوان تجلی ذهن انسان، مسیر تحولات علمی را هموار کرده‌اند.
مدقالچی در ادامه به ضرورت تحول در آموزش ریاضیات اشاره داشت و در بخش دیگری از سخنان خود، به چالش‌های موجود در آموزش ریاضیات پرداخت. وی با اشاره به ارتباط تنگاتنگ ریاضیات با حوزه‌هایی نظیر فلسفه، روان‌شناسی و اقتصاد، بر لزوم تغییر نگرش در این درس تأکید کرد. وی افزود: «ما باید ریاضیات را برای دانش‌آموزان، امری لذت‌بخش و کاربردی جلوه دهیم.» وی پیشنهاد کرد که در مقاطع ابتدایی، تمرکز اصلی بر تقویت مهارت‌های منطقی و حل‌مسئله باشد. دکتر مدقالچی خاطرنشان کرد: برای فعال‌سازی ذهن دانش‌آموزان، معلمان باید فراتر از استانداردهای معمول، بر تمرین‌های فکری و فعالیت‌های ذهنی متمرکز شوند تا دانش‌آموزان بتوانند به درک عمیق و کاربردی از ریاضیات دست یابند. وی در پایان سخنان خود ضمن قدردانی از ریاست پژوهشگاه علوم انسانی، پژوهشکده دانشنامه‌نگاری و شورای علمی ریاضی و همکاری دوستان و همکاران خود، بر اهمیت تداوم این مسیر علمی تأکید کرد.
دکتر امیری طهرانی: استاد مدقالچی کارش را عاشقانه، پیگیرانه و مجدانه پیش برده‌اند
در ادامه، دکتر امیری طهرانی در نشست علمی «بر مدار دانش؛ بزرگداشت استاد علیرضا مدقالچی» با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست اظهار کرد: «خرسندم در جمعی حضور دارم که با هدف ارج نهادن به دانش، پاسداشت کوشش‌های علمی و احترام به مقام استادی تشکیل شده است؛ مقامی که عمر خود را در راه گسترش معرفت و تربیت نسل‌های دانشجویان علوم ریاضی صرف کرده است.»
وی افزود: امروز گرد هم آمده‌ایم تا از مقام علمی و خدمات پژوهشی و آموزشی استاد فرزانه، دکتر علیرضا مدقالچی، قدردانی کنیم؛ استادی که نام و فعالیت‌های علمی او با آموزش ریاضیات، فعالیت‌های دانشگاهی و تلاش برای گسترش دانش ریاضی در کشور پیوند خورده است.
رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان اینکه این گردهمایی افزون بر ادای احترام به یک استاد برجسته، فرصتی برای بازاندیشی درباره جایگاه استاد در جامعه است، گفت: «استاد در معنای عمیق کلمه، تنها انتقال‌دهنده دانش نیست، بلکه راه و روش اندیشیدن را می‌آموزد، دقت، نظم و انسجام فکری را پرورش می‌دهد و دانشجویان را به فراتر رفتن از مرزهای دانسته‌های خود و جست‌وجوی پاسخ برای پرسش‌های تازه فرامی‌خواند.»
وی ادامه داد: «این رسالت در رشته ریاضیات که بر دقت مفهومی، استدلال منطقی و پیوند استوار میان اندیشه و برهان تکیه دارد، جلوه‌ای ویژه پیدا می‌کند. از این رو، بزرگداشت استاد علیرضا مدقالچی در حقیقت پاسداشت این رسالت بزرگ علمی و آموزشی است.»
امیری طهرانی با اشاره به سوابق علمی و مدیریتی استاد مدقالچی اظهار کرد: «ایشان در کارنامه علمی خود، سوابق و فعالیت‌های ارزشمندی در زمینه‌های گوناگون دارند. سوابق مدیریتی و دانشگاهی ایشان، به‌ویژه در دانشگاه تربیت معلم و دانشگاه خوارزمی، درخشان است. همچنین استاد مدقالچی به‌عنوان استاد نمونه کشوری انتخاب شده‌اند و در سال ۱۳۸۹ نیز عنوان چهره ماندگار رشته ریاضی را کسب کرده‌اند.»
وی با اشاره به فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی استاد مدقالچی ادامه داد: «در کنار تدریس و طراحی و برگزاری دوره‌های آموزشی، تلاش‌های ایشان در زمینه ترویج و همگانی‌سازی علم ریاضی و به‌ویژه تدوین دانشنامه ریاضی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.»
رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به رونمایی از جلد پنجم دانشنامه ریاضی در حاشیه این بزرگداشت خاطرنشان کرد: «امروز در کنار پاسداشت مقام علمی استاد مدقالچی، شاهد رویداد ارزشمند دیگری نیز هستیم و آن رونمایی از جلد پنجم دانشنامه ریاضی است؛ اثری که می‌توان آن را گامی در جهت سامان‌دهی و گسترش دانش ریاضی و فراهم کردن مرجعی برای پژوهشگران، استادان، دانشجویان و علاقه‌مندان این حوزه دانست.»
وی تأکید کرد: «تمام تلاش و توان خود را به کار خواهیم گرفت تا انتشار مجلدات بعدی این دانشنامه ارزشمند نیز امکان‌پذیر شود. جای چنین اثری در کشور خالی بوده است و دانشنامه ریاضی نمونه‌ای برجسته از دانشنامه‌نگاری در این حوزه به شمار می‌رود. امیدواریم با یاری خداوند و با نظارت استاد مدقالچی و همکاری همکاران گرانقدر ایشان، شاهد انتشار مجلدات دیگر این اثر باشیم.»
امیری طهرانی با قدردانی از اعضای شورای علمی دانشنامه ریاضی و دیگر مشارکت‌کنندگان در تدوین این اثر اظهار کرد: «از تلاش همه نویسندگانی که در شکل‌گیری و پیشبرد این دانشنامه مشارکت داشته‌اند، به‌ویژه اعضای شورای علمی و همکاران پژوهشکده دانشنامه‌نگاری، صمیمانه قدردانی می‌کنم. دستاوردهای دانشنامه ریاضی حاصل کوشش‌های بی‌دریغ و پیگیری‌های مجدانه استاد مدقالچی و همچنین همکاری گروهی از متخصصان، ویراستاران، پژوهشگران و دیگر دست‌اندرکارانی است که هر یک سهمی در اعتبار و غنای این اثر دارند.»
به گزارش ایسنا، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به آشنایی خود با بخشی از تلاش‌های استاد مدقالچی برای تدوین دانشنامه ریاضی یادآور شد: «این فرصت را داشتم که در جلسه‌ای در خدمت ایشان باشم و از نزدیک با گوشه‌ای از زحماتشان آشنا شوم. ایشان با اخلاق، فروتنی و بدون چشمداشت، سالیان طولانی مسئولیت پیشبرد این دانشنامه را بر عهده داشته‌اند. با وجود فراز و فرودهایی که در دوره‌های مدیریتی مختلف وجود داشته است، استاد مدقالچی این کار را عاشقانه، پیگیرانه و مجدانه پیش برده‌اند و جز این نمی‌توان توصیف دیگری از چنین تلاش مستمری ارائه کرد.»
دکتر مهدی بنایی جهرمی: اخلاق، پشتکار و تواضع در کار دکتر مدقالچی مشهود است
سپس دکتر بنایی جهرمی، رئیس پژوهشکده دانشنامه‌نگاری، ضمن خیرمقدم به شرکت‌کنندگان مراسم نکوداشت، سخن خود را با کلامی از اندیشه گالیله آغاز کرد: «گالیله زبان فهم این جهان را ریاضیات می‌دانست.»
شش قرن پیش از میلاد فیثاغوریان اساس جهان را عدد می‌دانستند.
دکارت که جهان جدید با اندیشه وی کلید می‌خورد خودش ریاضی‌دان است.
ساحت عندالله هم از عدد خالی نیست و بنابراین وقتی عالم بر اساس عدد باشد، اگر عددی را حذف کنیم همه سلسله اعداد به هم می‌خورد.
ایشان در ادامه پرسشی قابل تأمل مطرح کردند: سوالی قابل طرح که در جهان ریاضی آزادی کجاست؟
و در پایان روی سخن ایشان با دکتر مدقالچی: دکتر مدقالچی ما ریاضیات را نمی‌فهمیم اما اخلاقی که در کار شما بوده؛ پشتکار تواضع و تعهدی که استمرار داشته در کار شما را می‌بینیم و می‌فهمیم.
دکتر محسن بهلولی: بزرگی در شتاب نیست، در ایستادن پای کار است
در ادامه، دکتر محسن بهلولی، معاون پژوهشکده دانشنامه‌نگاری، خطاب به استاد مدقالچی گفت:
استاد مدقالچی
در روزگاری که همه می‌خواهند زود به نتیجه برسند
شما یک چیز گرانبها به ما نشان دادید: اینکه بزرگی در شتاب نیست در ایستادن پای کار است
دنیای دایره‌المعارف‌نویس جهان صبوری کردن است. انسان‌هایی چون استاد مدقالچی برای کف‌زدن‌های موقتی کار نمی‌کنند. این انسان‌ها عهد بسته‌اند تا کارهایی اساسی انجام دهند که حتی بعد از گذشت ۵۰ سال زمانی که هیچ‌کدام از ما در این سالن نیستیم، دانشجویی در گوشه‌ای از یک کتابخانه این اثرها را باز می‌کند و با خودش می‌گوید: "دم کسانی که این ترجمه را انجام داده‌اند گرم، چقدر تمیز و بی‌نقص کار کرده‌اند."
بزرگترین هنر یک ریاضی‌دان طاقت آوردن در بلاتکلیفی است. ریاضی‌دان ماه‌ها و سال‌ها با مسئله‌ای سر می‌کند که هیچ نوری در انتهای آن دیده نمی‌شود.
استاد ریاضی ما دقیقاً همان جان‌سختی ریاضی را به جهان ترجمه یک دایره‌المعارف آورد. این دایره‌المعارف برای ما فقط چند جلد کتاب مرجع نیست یک شناسنامه از اعتبار پشتکار و عشق استاد مدقالچی است.
دکتر محمد جلوداری ممقانی: تلاش‌های استاد در تربیت دانشجویان و گسترش ریاضی بخشی از خدمات ارزشمند وی است
سپس دکتر محمد جلوداری ممقانی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، با اشاره به نقش استاد علیرضا مدقالچی در توسعه آموزش عالی و پژوهش ریاضی در ایران، به عنوان همکلاسی دکتر مدقالچی ابراز خرسندی کرد و در این راستا گفت: «به عنوان همکلاسی دکتر مدقالچی صمیمانه خوشحالم که در این جمع هستم. تلاش‌های استاد در تربیت دانشجویان، گسترش رشته‌های تخصصی ریاضی و تدوین و بازنگری واژه‌نامه ریاضی، بخشی از خدمات ارزشمند وی به جامعه علمی کشور است.»
دکتر محمد جلودار ممقانی با اشاره به خدمات علمی و آموزشی استاد مدقالچی اظهار کرد: وقتی می‌بینم افراد مختلف از ایشان سخن می‌گویند و تلاش‌هایشان را ارج می‌نهند، به یاد می‌آورم که وی در دانشگاه خوارزمی و در مسیر ارتقای آموزش و پژوهش ریاضی چه زحماتی کشیده است.
وی با بیان اینکه استاد مدقالچی در توسعه آموزش عالی، از جمله برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی و گسترش دوره‌های دکتری، نقش مؤثری داشته است، اظهار کرد: وی در زمینه آنالیز هارمونیک فعالیت کرده و دانش‌آموختگان این حوزه اکنون در دانشگاه‌های مختلف کشور به تدریس و پژوهش مشغول‌اند.
وی با اشاره به روحیه پرسشگری دکتر مدقالچی اظهار کرد: ایشان از همان دوران دانشجویی روحیه پرسشگری داشت و بعدها نیز در موقعیت‌های مختلف علمی، این ویژگی را از خود نشان داد. این روحیه در مسیر فعالیت‌های علمی و پژوهشی او نقش مهمی ایفا کرد.
وی با اشاره به فعالیت‌های استاد مدقالچی در انجمن ریاضی ایران یادآور شد: ایشان چندین سال ریاست انجمن ریاضی ایران را بر عهده داشت و در این جایگاه نیز بر روند فعالیت‌های ریاضی کشور تأثیر گذاشت. من هم در مقطعی به‌عنوان معاون خزانه‌دار انجمن فعالیت می‌کردم و از نزدیک با بخشی از این تلاش‌ها آشنا بودم.
جلوداری ممقانی با تأکید بر اهمیت واژه‌گزینی و تدوین واژه‌نامه‌های تخصصی تأکید کرد: واژه‌ها در ایجاد فهم مشترک میان افراد نقش اساسی دارند. وقتی یک اصطلاح علمی مانند «تابع پیوسته» به‌کار می‌رود، لازم است همه افراد برداشت مشترکی از آن داشته باشند؛ در غیر این صورت، اختلاف در فهم اصطلاحات می‌تواند به سوءتفاهم و دشواری در ارتباط علمی منجر شود. در همین راستا، از من خواسته شد در بازنگری واژه‌نامه انجمن ریاضی مشارکت کنم تا اصطلاحات و معادل‌های علمی بررسی و اصلاح شوند. این واژه‌نامه پس از بازنگری و مرتب‌سازی، به چاپ دوم رسید و در تهیه و آماده‌سازی آن، دکتر مدقالچی، دکتر جمالی و چند تن دیگر از همکاران نقش داشتند.
وی با اشاره به ضرورت به‌روزرسانی واژه‌نامه‌های تخصصی خاطرنشان کرد: با گسترش دانش ریاضی و افزایش اصطلاحات تخصصی، بازنگری مستمر این منابع ضروری است و این روند همچنان ادامه دارد.
مدقالچی را ما می‌شناسیم که چه زحمت‌ها و مرارت‌ها کشیده در راه ریاضی...
ما در دانشکده تازه تأسیس علوم همکلاس بودیم.
دکتر رحیم زارع نهندی: بدون پیگیری‌های مستمر استاد مدقالچی، دانشنامه ریاضی به این سطح از دقت نمی‌رسید
در ادامه نشست علمی «بر مدار دانش» که امروز در پژوهشکده دانشنامه‌نگاری برگزار شد، دکتر رحیم زارع نهندی با قدردانی از برگزارکنندگان، بر اهمیت برگزاری چنین نشست‌هایی برای ارج نهادن به جایگاه علمی استادان تأکید کرد و با اشاره به دغدغه‌های همیشگی استاد مدقالچی، وی را فردی دلسوز و متعهد در تمامی سطوح آموزشی، از مدارس تا مقاطع عالی، دانست که بدون چشمداشت مادی به فعالیت‌های علمی خود ادامه می‌داد. وی با اشاره به مسئولیت‌های سنگین ایشان در انجمن ریاضی ایران و سردبیری مجله «رشد آموزش ریاضی»، نقش کلیدی و بی‌بدیل استاد مدقالچی در تدوین و انتشار مجلدات دانشنامه ریاضی را برجسته کرد و خاطرنشان کرد که بدون پیگیری‌های مستمر ایشان، این مجموعه علمی ارزشمند به این سطح از دقت و کیفیت نمی‌رسید. همچنین زارع نهندی با اشاره به انگیزه بخشیدن ایشان به سایر همکاران و مترجمان، حتی در شرایط سخت و تأخیرهای طولانی در پرداخت حق‌الزحمه‌ها، بر تأثیرگذاری شخصیت ایشان بر جامعه علمی تأکید کرد. وی در بخش پایانی با اشاره به چالش‌های ساختاری و اداری، از تغییرات در وابستگی بنیاد دانشنامه‌نگاری و پیچیدگی‌های فرآیند پرداخت‌ها سخن گفت که منجر به کاهش چابکی این مجموعه شده است؛ لذا با ابراز امیدواری برای حمایت مدیریت پژوهشگاه علوم انسانی، خواستار تقویت فعالیت‌های این مجموعه شد تا بتوان از این دست دستاوردهای علمی که حاصل پشتکار اساتید برجسته است، محافظت و از تداوم آن اطمینان حاصل کرد.
دکتر طاهر قاسمی هنری: تضعیف علوم پایه مانع پیشرفت کشور است
استاد پیشکسوت دانشگاه خوارزمی، ضمن ارج نهادن بر خدمات استاد مدقالچی، با اشاره به جایگاه علوم پایه و بویژه ریاضیات در توسعه علمی و فنی کشوراظهار داشت: همواره این پرسش برایم مطرح بود که چرا مسئولان عالی کشور به اهمیت علوم پایه و ریاضیات توجه کافی تدارند، از این‌رو شنیدن تأکیدات اخیر بر اهمیت این موضوع برایم بسیار امیدبخش بود.
دکتر محسن شاهرضایی: تکریم نخبگان نباید به مراسم‌های تشریفاتی محدود شود
سپس دکتر شاهرضایی، مدیر کل دفتر تکریم و الگوسازی بنیاد نخبگان، با تأکید بر اینکه تکریم نخبگان نباید تنها به برگزاری مراسم‌های تشریفاتی محدود شود، بر ضرورت تبدیل دستاوردهای علمی به الگوهای الهام‌بخش برای نسل جوان تأکید کرد. وی اظهار داشت که برای ماندگار کردن الگوهای علمی، باید از ابزارهای متنوعی نظیر کتاب، داستان، هنر و برنامه‌های رسانه‌ای استفاده کرد تا مسیر زندگی و منش دانشمندان به شکلی ملموس برای دانش‌آموزان و دانشجویان بازگو شود.
وی همچنین با اشاره به جایگاه علمی استاد مدقالچی در حوزه‌ی ریاضیات و دانشنامه‌نگاری، فعالیت‌های ایشان را در امتداد تلاش‌های پیشگامانی چون غلامحسین مصاحب دانست و بر اهمیت ثبت تاریخ شفاهی و خاطرات اساتید پیشکسوت برای حفظ میراث علمی کشور تأکید کرد. شاهرضایی در نهایت، کار علمی مدقالچی را نمونه‌ای از فعالیت «عاشقانه» دانست که بدون عشق و علاقه، دستیابی به چنین نتایج ارزشمندی در عرصه‌های تخصصی امکان‌پذیر نبود.
دکتر اصغر اسمعیلی: دکتر مدقالچی با همان دقت غلامحسین مصاحب در انتخاب واژه‌ها و واژه‌سازی کار کرده‌اند
در ادامه، دکتر اصغر اسمعیلی، هیئت علمی پژوهشکده دانشنامه‌نگاری، از هم‌نشینی و هم‌کلامی با این استاد فرزانه سخن‌ها گفت: «هم‌صحبتی با دکتر مدقالچی این جسارت را به من داد تا درباره ایشان با شما به گفتگو بنشینم»
دکتر مدقالچی با دانشنامه ریاضی ادامه کار دایره‌المعارف فارسی بر عهده گرفته‌اند. من به عنوان کسی که چشمانم را در ویراستاری ضعیف کرده‌ام به جرأت می‌گویم دکتر مدقالچی همان دقت غلامحسین مصاحب را در کار خود داشته‌اند در انتخاب واژه‌ها و واژه‌سازی.
استمرار کار دانشنامه ریاضی با تغییر شش مدیر از بین نرفته و دکتر مدقالچی با صبر این رشته را قطع نکرده است.
گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان / نگاه دار سر رشته تا نگه دارد.
در بخش دیگری از این مراسم، آقای مهرداد سرمدی اظهار داشت:
پژوهشکده دانشنامه‌نگاری با نام‌های آغازی «بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی» و «بنیاد دانشنامه‌نگاری ایران» در بهمن‌ماه ۱۳۷۰ به پایمردی فرزانگان فقید، استاد احمد بیرشک با این هدف بنا نهاده شد که هرچه را دانستنی است، به زبان فارسی در دسترس فارسی‌زبانان قرار دهد. از همان ابتدا، تدوین و انتشار دانشنامه‌های جامع و دربرگیرنده معارف بشری از جمله هدف‌ها و وظایف اصلی این مجموعه بود.
دانشنامه یا دایرة‌المعارف، گنجینه‌ای عمدتاً نوشتاری، فراهم‌آمده از شناخت و معرفت آدمی نسبت به چیستی، چندوچون، گذشته و حال عالم، با هدف ضبط و ثبت و انتقال سامان‌مند آن به مردم زمانه و آیندگان، و بلکه فراتر از آن، فراهم آورندة زمینه تولید دانایی است.
بی‌شک، تدوین و انتشار دانشنامه تخصصی در زمینه ریاضی؛ که در زمره سرشاخه‌های آغازی معرفت بشری، همپای علوم طبیعی، و از جمله مهم‌ترین ابزارهای علوم دقیق به مفهوم امروزی آن است، در مجموعه اولویت‌های اصلی بنیاد قرار داشت. لذا همکاری با انجمن ریاضی ایران از همان ابتدا در دستور کار بود. در همین راستا انجمن ریاضی در سال ۱۳۷۲ آقایان: دکتر علیرضا جمالی، زنده‌یاد دکتر محمدهادی شفیعیها، دکتر طاهر قاسمی هنری، زنده‌یاد دکتر محمدرضا مُشکانی، و دکتر محمدقاسم وحیدی اصل را با عنوان نخستین اعضای شورای علمی دانشنامه ریاضی به ریاست زنده‌یاد دکتر منوچهر وصال شیرازی، به بنیاد دانشنامه معرفی کرد. استاد دکتر مهدی بهزاد نیز در جلسات اولیه آن شرکت داشت. این شورا پس از بررسی‌های فراوان تصمیم گرفت تا ترجمه انگلیسی دایرة‌المعارف ریاضی روسی را که حاصل کوشش‌های جمع پرشماری از ریاضی‌دانان سرشناس اتحاد شوروی سابق است، با پشتیبانی مالی، ستادی و اجرایی دانشنامه‌نگاری، به فارسی برگردانده و منتشر سازد. مرجع انگلیسی آن دانشنامه، اثر ده‌جلدی Encyclopedia of Mathematics از انتشارات ریدل هلند (۱۹۹۴) است. این مجموعه که همه حوزه‌های تخصصی، گرایش‌های اصلی و شاخه‌های گوناگون دانش ریاضی را دربر می‌گیرد، به‌کمک جمع پرتعدادی از ریاضی‌دانان معاصر مغرب‌زمین کامل شده است. سه جلد پیوست‌های آن نیز در سال‌های ۱۹۹۷، ۲۰۰۰، ۲۰۰۱ به چاپ رسیده است و همچنین ویراست اینترنتی و برخط انتشارات اسپرینگر آن هم در دسترس است. ساختار مقاله‌های این مجموعه چنان است، تا علاوه‌بر اهالی ریاضی، برای متخصصان سایر علوم، دانشجویان، مهندسان و دبیران نیز مفید باشد.
ازاین‌رو، ترجمه فارسی اثر با بیش از ۶۵۰۰ مقاله تخصصی؛ هریک با حجم میانگین ۴۲۰ واژه، و بیش از ۴۰۰۰ مدخل ارجاعی، ابتدا با گزینش برابرنهاده فارسی عنوان مقاله‌های این دانشنامه آغاز شد و رفته‌رفته، مترجمان مقاله‌ها با توجه به تخصصشان از مراکز و دانشگاه‌های معتبر سراسر کشور انتخاب شدند و کار سترگ ترجمه مقاله‌ها شروع شد.
در مهرماه ۱۳۷۵ شورای اول تغییر مختصری یافت و شورای دوم با ترکیب آقایان: دکتر علیرضا جمالی، زنده‌یاد دکتر محمدهادی شفیعیها، دکتر علیرضا مدقالچی، زنده‌یاد دکتر محمدرضا مُشکانی، دکتر محمدقاسم وحیدی اصل، زنده‌یاد دکتر منوچهر وصال‌شیرازی و به ریاست زنده‌یاد دکتر علی عمیدی تشکیل و برابرنهاده‌های تقریباً همة مدخل‌ها مشخص شد و توزیع مقاله‌ها بین مترجمان ادامه یافت. لیکن فعالیت این شورا بنابر عللی، در سال ۱۳۷۹ متوقف شد.
خوشبختانه از سال ۱۳۸۴، شورای علمی سوم با ترکیب آقایان: دکتر علی ایرانمنش، دکتر علیرضا جمالی، زنده‌یاد دکتر محمدهادی شفیعیها، دکتر سید محمدباقر کاشانی، دکتر طاهر قاسمی هنری، دکتر محمدقاسم وحیدی اصل، با کوشش و عضویت زنده‌یاد دکتر سید محمدکاظم نائینی و به ریاست دکتر علیرضا مدقالچی تشکیل شد. این شورا پس از انتشار واژه‌نامه ریاضی در سال ۱۳۸۷، انتشار جلد نخست این دانشنامه را در دستور کار قرار داد.
آخرین تغییر در ترکیب شورای علمی در سال ۱۳۹۰ صورت گرفت و اعضای فعلی آن عبارت‌اند از آقایان: دکتر اسمعیل بابُلیان، دکتر محمد جلوداری ممقانی، دکتر علیرضا جمالی، دکتر رحیم زارع‌نهندی، دکتر سید محمدباقر کاشانی، دکتر طاهر قاسمی هُنری، دکتر محمدقاسم وحیدی اصل و ریاست دکتر علیرضا مدقالچی.
خبر امیدبخش آنکه، تاکنون دست‌کم ۵۵۰۰ مدخل از این اثر به همت بیش از ۱۰۰ تن از صاحب‌نظران دانشگاهی ترجمه شده و ۵ جلد آن؛ شامل حدود ۴۰۲۳ مقاله، به چاپ رسیده است. کار تدوین چهار جلد بعدی، مُجلد نمایه‌ها و سه جلد پیوست‌های این مجموعه نیز، تا این لحظه با همة اُفت و خیزها متوقف نمانده است.
انتشار این دانشنامه به زبان فارسی، یکی از آرزوی‌های بلند زنده‌یاد استاد احمد بیرشک بود. به روان ایشان، درگذشتگان ادوار شورای علمی ریاضی و همة سروران و همکاران عزیزی که در این سال‌ها از میان ما رفته‌اند، از جمله زنده‌یادان دکتر سید محمدکاظم نائینی و دکتر مهشید مشیری؛ معاونان پژوهشی پیشین دانشنامه‌نگاری، درود می‌فرستم. این اثر حاصل همت ریاضی‌دانان گرانمایه و برجسته کشور، و پشتیبانی مدیران و کارشناسان پژوهشی و اجرایی دانشنامه‌نگاری است و به لطف پروردگار، کوشش صمیمانه شورای علمی ریاضی دانشنامه به سرپرستی استاد گرانقدر جناب آقای دکتر علیرضا مدقالچی بخش عمده‌ای از آن را محقق ساخته است (که اگر حضور منظم و پیگیری‌های صبورانه، عالمانه و بی‌چشم‌داشت ایشان نبود، چه‌بسا همچنان ترجمه و چاپ این اثر ارزشمند به بوتة فراموشی سپرده شده بود(.
...... امیدوارم خودخواهانه جلوه نکند اما جا دارد که بگویم، هم‌زمان با شروع به‌کار دانشنامه ریاضی، چندین بدیل همسنگ آن در دیگر رشته‌ها و گرایش‌های علمی و معرفتی، در همین مجموعه کلید خورده بود، ولی شماری از آنها در همان ابتدا، بدون کمترین بروندادی متوقف ماند. برای نمونه موردی بود که با وجود تأمین اعتبار آن از سوی یکی از وزارت‌خانه‌های مُعظم، بعد از قریب به ده سال به تحویل یک مدخل‌نامه ۷۰ برگی بسنده کرد. درحالی‌که در مقام مقایسه، دانشنامه ریاضی که حامی بیرونی هم نداشت حتی در سخت‌ترین دوران‌های حیات دانشنامه‌نگاری که به تعبیر استاد بیرشک، پول، چهرة سیاه خود را نمایان می‌ساخت، یا در دوران تیرة همه‌گیری کرونا و یا هنگامی‌که سلایق و اولویت‌های متفاوت مدیریتی مانع از ادامة روند معمول کار می‌شد، به قول این روزها تاب‌آوری کرد و سپر نینداخت. و ای بسا راز این ماندگاری همین تاب‌آوری باشد. به‌شخصه بر این باورم که آموزه‌های صبر و شکیب چهرة ماندگار ریاضی، جناب استاد علیرضا مدقالچی در ماندگاری و تاب‌آوری دانشنامه ریاضی سهم بسزایی داشته است.
یکسان نماید کشت‌ها، تا وقت خِرمن در رسد
نیمیش مغز نغز شد، وان نیم دیگر کاه شد
در پایان، ضمن آرزوی تندرستی و بهروزی برای همگان، سپاس خود را بابت همدلی رؤسا، معاونان و مدیران دلسوز ادوار دانشنامه‌نگاری و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اعلام می‌دارم. مسلماً تشویق، ترغیب و حمایت‌های ایشان هماره ادامة راه دشوار دانشنامه را ممکن ساخته و خواهد ساخت./پایان
انعکاس خبری مراسم بزرگداشت استاد علیرضا مدقالچی و رونمایی از دانشنامه ریاضی
- ایسنا:
https://www.isna.ir/amp/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۲۹۸۸/
https://www.isna.ir/amp/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۳۰۷۷/
https://www.isna.ir/amp/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۲۹۹۱/
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۳۰۳۳
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۲۸۶۳/
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۳۰۸۱
https://www.isna.ir/amp/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۳۰۳۳/
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۲۹۷۹/
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۲۹۴۱
https://www.isna.ir/news/۱۴۰۵۰۸۰۵۰۳۱۶۵
- سیناپرس:
https://sinapress.ir/news/۶۲۶۱۳۷/
- ایبنا:
https://www.ibna.ir/photo/۵۵۷۰۲۶/
https://www.ibna.ir/news/۵۵۷۰۳۵/
