یادداشت؛ رستاخیز کلمات: در باب شجاعت

رستاخیز کلمات: در باب شجاعت 

دکتر سید احمد عسکری

مدیر روابط عمومی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

شجاعت یک فضیلت است و لازمه‌ی شجاعت اخلاقی نیز ایمان راستین است. مفهومی که در طول دو جنگ‌ تحمیلی اخیر _نیمه اول و دوم سال ۱۴۰۴_ در فرهنگ ایرانی جلوه‌گری کرد. مردم ایران در این دوره حساس نشان دادند که شجاعت برای آن‌ها نه یک واژه بلکه بخشی از فرهنگ، تمدن و هویت آن‌ها است. روحیه شجاعت و دلاوری در طول جنگ‌ها از پوسته واژگانی خود خارج شد و بخشی از هویت جمعی ایرانیان شد.
در فرهنگ ایرانی اسلامی، قهرمانان ملی همانند رستم دستان و آرش کمانگیر نماد شجاعت و غیرت ملی هستند. در فرهنگ دینی ما نیز حضرت امام علی (ع) نماد شجاعت و صلابت است. همراستایی فرهنگ ایرانی و آموزه‌های اسلامی از مفهوم شجاعت و فتوت. شیر در فرهنگ ایران باستان نماد نیروی شجاعت و پهلوانی است و در فرهنگ اسلامی نیز نماد شیر و لقب اسدالله _به‌معنای شیر خدا_ کنایه از شجاعت است و به امام علی (ع) نسبت داده شده است: اسدالله الغالب. 
فرهنگ عاشورایی نیز با مفهوم غیرت دینی و شجاعت اخلاقی پیوند دیرینه دارد. فرهنگی که هر سال جوشش درونی دارد و یکی از مردمی‌ترین آیین های مذهبی شیعیان ایران در ماه محرم است. شهادت و ایثار که مصداق آن، دل کندن از جان شیرین است، غنابخش این ارزش فرهنگی است. فدا شدن برای ارزشی والاتر که دین و میهن است. 
بنابراین، شجاعت در فرهنگ ایرانی، ترکیبی از دلیری و سلحشوری نظامی و ایستادگی و فتوت مردمی است که ریشه در  آموزه‌های دینی (فرهنگ عاشورایی) و اسطوره‌های ایرانی (شاهنامه و اسطوره‌های ملی) دارد. 
در حالی که در جنگ شناختی و قبل از جنگ تمام عیار آمریکایی صهیونی به ایران ادعا می‌شد که فرماندهان نظامی و دست‌اندرکاران نظام آماده فرار از کشور هستند؛ نه تنها در این جنگ، هیچ کدام فرار نکردند بلکه با «قرار» همراه با سلحشوری و فضیلت شجاعت در میدان مبارزه، به غرور ملی و کیان ملی معنای جدیدی بخشیدند.
شجاعت به مثابه میراث مردمان آزاده، نترسیدن و نهراسیدن نیست بلکه در حوادث ایستادگی کردن است؛ مفهومی که در جامعه ایرانی متجلی شد. ایرانیان در طول جنگ اخیر در همه سطوح از سطح فرماندهی تا جبهه مردمی، نه تنها دچار استیصال و فوبیای ناشی از جنگ روانی و بمباران ناشی از آن نشدند بلکه به یک درک واقع‌نگرانه‌ای از ایستادگی و دفاع از کیان ملی همراه با احساس غیرت ملی دست یافتند. این روحیه دلیری و شجاعت در تار و پود فرهنگ و تمدن ایران ریشه دوانده است. 
شجاعت ایرانیان در برابر متجاوزان منحصر به جنگ‌ها نیست و جنگ مبدا کانونی آن نبوده است. تجربه تاریخی ایران در مبارزه با استعمار خارجی و استبداد داخلی نیز ریشه در همین فرهنگ اصیل دارد و به عنوان میراثی الهام بخش برای نسل‌های آینده به یادگار مانده است. فرهنگ ایرانی، سرشار از همزیستی «خرد و شجاعت» است. اکنون نیز این دو فضلیت هم‌پای هم در پیکره این ملک معنا یافته است.