گزارش نشست «تحلیل گفتمان تقابلی جریان وهابیت مدخلیه در قبال جمهوری اسلامی ایران»

نشست علمی «تحلیل گفتمان تقابلی جریان وهابیت مدخلیه در قبال جمهوری اسلامی ایران»،  ۹ دی‌ماه ۱۴۰۴، در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. سخنران این نشست که توسط پژوهشکده مطالعات سیاسی، بین‌المللی و حقوقی برگزار شد، دکتر کامیار صداقت‌ثمرحسینی بود.

دکتر صداقت‌ثمرحسینی ابتدا به جریان‌شناسی سیاسی وهابیت، با استناد به معاهده‌ سال ۱۱75 قمری میان محمد بن عبدالوهاب و امیر محمد بن سعود پرداخت. وی یادآور شد که اگرچه تمامی وهابیان، آن پیمان را معتبر می‌شمارند؛ اما در تداوم مشروعیت آن برای نوادگان آل سعود خصوصاً در دولت سوم سعودی دچار چنددستگی شده‌اند. 
1. وهابیان مخالف که دولت سوم سعودی به بعد را فاقد مشروعیت می‌دانند و در شیوه‌ مخالفت، شامل طیف‌هایی گوناگونی چون اخوان وهابی، داعش و جریان سروریه می‌شوند.
2. وهابیان ساکت که در برابر عملکرد حاکمان سعودی جانب سکوت را برگزیده‌اند. اینان خود به سه شاخه تقسیم می‌شوند. برخی مانند آلبانی با پرهیز از دخالت مستقیم در سیاست، تمام همّ خود را مصروف نشر وهابیت از طریق «سیاست تصفیه و تربیت» کرده‌اند. برخی دیگر همچون عبدالعزیز بن باز، مفتی پیشین عربستان، که آشکارا از سیاست‌های حکومت پشتیبانی می‌کنند؛ اما دسته سوم وهابیان مبلغ هستند که نظیر ربیع بن هادی المدخلی، اصولاً حمایت از رژیم سعودی را به عنوان اصلی اعتقادی ترویج می‌دهند.
سپس، سخنران به معرفی جریان «مدخلیه»، منسوب به ربیع بن هادی المدخلی (درگذشته به سال ۲۰۲۵ میلادی) و ویژگی‌های آن پرداخت. از شاخصه‌های این جریان، به‌کارگیری روش «جرح و تعدیل» در علم رجال و نقد حدیث برای ارزیابی شخصیت‌های معاصر است. بر این اساس، حتی نقد دولت سعودی را معادل «خروج از منهج سلف» و دلیلی برای «رد» صلاحیت فرد می‌شمارند. این روش، موجب بروز اختلافات عمیق درونی و چنددستگی در جوامع وهابی شده است.

وی در ادامه دکتر به نمونه‌های مختلفی از این اختلافات اشاره کرد و با نقل سخنانی از بلال فیلیپس (مبلغ وهابی جامائیکایی-کانادایی و فراغ‌تحصیل دانشگاه اسلامی مدینه) شکاف میان مدخلی‌ها با دیگر وهابیان را باعنوان «سلفیه صحیح» و «سلفیه منحرف» تشریح کرد. دامنه این اختلافات چنان وسیع شد که مدخلی‌ها وب‌سایتی را برای معرفی «ردصلاحیت‌شدگان» ایجاد کردند تا آنان را به انزوا بکشند و از جامعه طرد کنند.
سخنران سپس با تبیین پراکنش جغرافیایی مدخلیه، به تحلیل رویکرد آنان درباره ایران و شیعه پس از عملیات طوفان الاقصی پرداخت. سیر تحولات در میان وهابیان ساکت به‌گونه‌ای بوده است که جهاد با اشغالگران صهیونیست در نگاه آنان از یک عقیده‌ ثابت، به امری مشروط و تابع «مصلحت» حکومت سعودی تنزل یافته است.

دکتر صداقت‌ثمرحسینی در پایان، با مثال‌هایی از ماهنامه «فلسطین المستقبل» که انتشار آن پس از عملیات طوفان الأقصی آغاز شد، بیان داشت که این جریان با تقسیم جهان اسلام به دو جبهه «اهل سنت» در برابر محور «صفوی – رافضی -صهیونیستی»، ایران و تشیع را تهدیدی وجودی برای فلسطین معرفی می‌کند! این سخن بدان معناست که آنان تمرکز مسلمانان را از مقابله با اشغالگر اصلی (رژیم صهیونیستی) به سمت اختلافات فرقه‌ای منحرف می‌سازند. تبدیل معادله «مقاومت در برابر اشغالگر» به «تضاد سنی و شیعی»، در حقیقت بازتاب استراتژی راهبردی رژیم صهیونیستی است که اینک از زبان مدخلیه بیان می‌شود؛ یعنی دیگر دغدغه اصلی نه دفاع از فلسطین، بلکه مقابله با شیعه باشد و این عیناً همان هدفی است که دشمن صهیونیستی در پی تحقق آن است./پایان

پوشه شنیداری وبگاه (چندرسانه‌ای)

گزارش نشست‌ها