گزارش نشست «ایران منطقهای یا منطقه ایرانی: نسبت جمهوری اسلامی ایران با منطقه غرب آسیا»
نشست «ایران منطقهای یا منطقه ایرانی: نسبت جمهوری اسلامی ایران با منطقه غرب آسیا» به همت پژوهشکده مطالعات سیاسی و روابط بینالملل و حقوق پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در هفته پژوهش با سخنرانی دکتر سیدجلال دهقانی فیروزآبادی (استاد روابط بینالملل دانشگاه علامه طباطبایی) 22 آذرماه 1404 برگزار شد.
دکتر دهقانی در خصوص نسبت جمهوری اسلامی ایران با منطقه غرب آسیا سه ایده یا دیدگاه کلی را مطرح کرد و گفت: دیدگاه نخست موسوم به ایران منطقهای است که در آن ایران بهمثابه قدرت منطقه ای مطرح است. در این دیدگاه عنوان می شود ایران با توجه به ظرفیتها و ابعاد فرهنگی، جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی به صورت ذاتی قدرتی منطقهای است و برای حفظ امنیت و منافع خود ناچار است در منطقه نقش آفرینی کند. دومین دیدگاه منطقه ایرانی است که بر اساس آن منطقه بر اساس دیدگاه ایران شکل میگیرد. در این دیدگاه ایران به عنوان قدرتی هژمون در منطقه مطرح است که با استفاده از قدرت و همچنین عناصری مانند رضایت و مشروعیت بر منطقه مسلط میشود. در دیدگاه سوم ایران به عنوان کشوری عادی و بازیگری متعارف مطرح میشود و نباید به عنوان قدرتی منطقهای باشد.
وی افزود: در میان سه دیدگاه فوق به نظر میرسد بسترها و زمینه های تحقق دیدگاه نخست یعنی ایران منطقهای قویتر و واقع گرایانهتر باشد. چرا که از یک سو ایران با توجه به ظرفیتها و منافع خود نمیتواند در چهارچوب مرزهای ملی محصور باشد و از سوی دیگر در صورت تلاش برای هژمون شدن در منطقه با مقابله و موازنه سازی سایر قدرتهای منطقهای مواجه میشود. اما با توجه به حضور و نقش آفرینی سایر قدرتهای منطقه در حوزه خلیج فارس و غرب آسیا ایران نیز میتواند در نظم منطقهای مشارکت کند و اثرگذار باشد. در این راستا با توجه به ویژگیها و چالشهای خاص غرب آسیا به نظر میرسد نظم کنسرتی یعنی نظم مبتنی بر مدیریت قدرتهای منطقهای قابلیت تحقق بیشتری داشته باشد.
برای تبیین نسبت جمهوری اسلامی ایران با منطقه غرب آسیا در قالب دیدگاه ایران منطقهای میتوان به ویژگیها و پیش شرطها و الزامات ایران منطقهای و همچنین راهکارهایی در این خصوص اشاره کرد. از مهمترین ویژگیهای ایران منطقهای عبارتند از: برخورداری از منابع قدرت سخت و نرم برای اعمال؛ تعیین کنندگی ایران در قطبیت و ساختار قدرت منطقهای؛ قدرت گفتمان سازی و هنجارسازی منطقهای ایران؛ توان یا مشارکت فعال ایران در تعیین دستورکارهای منطقهای؛ قدرت تاثیرگذاری ایران بر تحولات و حل بحرانهای منطقهای؛ جایگاه و اهمیت ایران در سیاست خارجی سایر کشورهای منطقه؛ تاثیرگذاری تحولات و تصمیمات داخلی ایران بر سایر کشورهای منطقه؛ نقش و مسئولیت ایران در حفظ نظم بینالمللی؛ توانایی ایران در شکل دهی به ترتیبات منطقه ای وتوانایی ایران برای دفاع در برابر سایر قدرتهای منطقه.
دکتر دهقانی در ادامه پیرامون پیش شرط ها و الزامات ایران منطقهای به موارد زیر اشاره کرد و یادآور شد: جهت گیری منطقهای چندجانبه گرایی به خصوص با تاکید بر راهبرد منطقه گرایی ایجابی؛ بازدارندگی از طریق همگرایی و همکاری، همزیستی مسالمت آمیز با کشورهای منطقه؛ به رسمیت شناختن مشارکت سایر کشورها در منطقه؛ توجه به منافع حیاتی سایر قدرتهای منطقه؛ ایجاد نهادهای منطقهای و رژیم امنیتی منطقهای؛ حرکت به سمت اعتمادسازی، تنش زدایی و ثبات سازی در منطقه و عدم تلقی شدن به عنوان تهدید منطقهای از سوی سایر کشورها.
در دیدگاه ایران منطقهای نقش آفرینی ایران در غرب آسیا مستلزم در پیش گرفتن برخی راهکارهاست که از جمله عبارتند از: تمرکز بر نظم امنیتی چندجانبه و عبور از رئالیسم تاخیری؛ توجه به قدرت اقتصادی به عنوان پایه قدرت نظامی؛ توجه به امنیت به عنوان مقولهای به هم پیوسته؛ تاکید بر مسالمت جویی و رقابت مثبت در منطقه؛ تنش زدایی متقابل با بازیگران منطقهای؛ اعتمادسازی متقابل با کشورهای منطقه؛ طراحی نظام جامع امنیت منطقهای و ارایه ابتکاراتی در این خصوص؛ جلوگیری از امنیتی شدن ایران؛ ایجاد توازن میان سیاست منطقهای و بین المللی و؛ جایابی موثر در زنجیره تأمین و ارزش منطقهای و همچنین کریدورهای منطقهای./پایان
پوشه شنیداری وبگاه (چندرسانهای)
ایتا
نظر شما :