یادداشت؛ تنگه هرمز همان صدی که نود را پیش خواهد آورد

تنگه هرمز همان صدی که با خود نودِ پیروزی در جنگ تحمیلی و رفع تحریم‌ها را به پیش خواهد آورد.

دکتر لیلاسادات زعفرانچی

رئیس پژوهشکده اقتصاد پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی

80 درصد از کلِّ حجم کالاهای معامله شده در سراسر جهان از طریق دریا انجام می‌شود . تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاه‌های(کریدورهای) دریایی است که تا پیش از جنگ تحمیلی علیه کشور ایران توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی، حدود یک چهارم تجارت نفت و حجم قابل توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع و کود مصنوعی از آن عبور می‌کرد( در سال ۲۰۲۴، کل نفت حمل شده از طریق تنگه هرمز ۲۰ میلیون بشکه در روز یا معادل ۲۵ درصد از تجارت جهانی نفت از طریق دریا بود. نفت خام و میعانات گازی ۱۴ میلیون بشکه در روز و فرآورده‌های نفتی ۶ میلیون بشکه در روز را تشکیل می‌دادند). این تنگه تنها خروجی دریایی ِ پنج کشور، از ده تولیدکننده برتر نفت جهان (عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی، کویت و ایران) است. سازمان بین‌المللی انرژی (IEA) ، وقوع جنگ تحمیلی علیه کشور ایران(اسفند 1404) را موجب«بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت» با کاهش 97 درصدی عبور کشتیهای تجاری و کاهش 20 درصدی تجارت نفتی(در مقایسه، شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۹۰ حدود ۴–۶٪ کاهش عرضه ایجاد کرده بودند) عنوان کرده است. 

با تشدید تنش‌ها، تنگه به ​​چیزی بیش از یک گلوگاه انرژی تبدیل شد. آبراهی که اقتصاد را با سیاست گره زد و آینده بازیگران جهانی را تحت تاثیر قرار داد. امروز(18 فروردین 1405)، قیمت آتی نفت برنت با ۵۷ سنت معادل ۰.۵ درصد افزایش، به ۱۱۰ دلار و ۳۴ سنت در هر بشکه و قیمت آتی نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا با یک دلار و ۲۶ سنت معادل ۱.۱ درصد افزایش، به ۱۱۳ دلار و ۶۷ سنت در هر بشکه رسیده است و تحلیلگران پیش بینی می‌کنند که بسته به طول مدت درگیری پیش‌بینی افزایش بیشتر قیمت نفت حتی تا 200 دلار دور از انتظار نیست. علت اصلی عدم تولید تولیدکنندگان اصلی، وجود نا امنی جاری است. تولید نفت کویت، عراق، عربستان سعودی و امارات متحده عربی تا 19 اسفند 1404 به حدود ۶.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و تا 21 اسفند به ۱۰ میلیون بشکه در روز رسید.

این به معنای «پایان روایت» امنیت همیشگی خلیج فارس به عنوان یک مقصد دائماً امن برای مهاجران و گردشگران است. افزایش هزینه‌های حمل و نقل نفت به بالاترین حد خود (بر اساس شاخص تانکر کثیف (BDTI) و شاخص تانکر تمیز (BCTI))، افزایش هزینه سوخت دریایی کشتی‌ها و حق بیمه‌های اعلامی، کاهش یک سوم تجارت دریایی کود شیمیایی، کاهش حدود ۴۰ درصدی صادرات هلیوم جهان (فقط توسط کشور قطر) برای تولید نیمه‌رساناها، تزلزل در بازارهای اوراق قرضه جهانی، افزایش قیمت مواد غذایی، هزینه حمل و نقل کالایی و خطرات رکود تورمی در جهان تنها بخشی از آثار ناامنی تنگه هرمز به شمار می‌رود.

همه این پیامدهای اقتصادی از دید تحلیلگران اقتصادی به طول تنش‎های موجود و استقامت ج.ا.ایران در محدودیتهای ایجادی در تنگه هرمز بستگی خواهد داشت. این گذرگاه اقتصادی و ژئوپلتیکی کشور ایران توانست فشار سیاسی جنگ را به نبرد غیر متقارن اقتصادی تبدیل کرده، هزینه را در منطقه توزیع نموده و در جهان آژیر قرمز انرژی را به صدا درآورد. این تمدن اصیل نشان داد که هوشمندی بازیگران نجیب ایرانیش بیش از امکانات نظامی و ابزارهای سیاسی تعیین کننده است. با وجود اهمیت نیروی نظامی و میدان و ایستادگی ملت غیور و سلحشور ایرانی، تنگه هرمز همان برگ برنده و صدی است که با خود نود پیروزی درجنگ و رفع تحریم‌ها را خواهد آورد. برگ برنده‌ای برای نجیب‌زادگان در یک درخشش تمدنی کهن.