همایش ملی «فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت» ۸ و ۹ بهمن‌ماه برگزار می‌شود

 همایش ملی فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت روزهای هشتم و نهم بهمن 1404 به همت پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم پژوهشگاه علوم انسانی و همکاری موزه ملی تاریخ علوم پزشکی و سایر نهادهای علمی و دانشگاهی کشور در تهران برگزار می‌شود.

این همایش ملی با هدف ایجاد بستری برای گفت‌وگو میان حوزه‌های مختلف علوم انسانی و علوم سلامت می‌کوشد تا با گردهم‌آوردن پژوهشگران، استادان و دانشجویان رشته‌هایی چون پزشکی، فلسفه، اخلاق، تاریخ و فلسفه علم، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی، امکان بازاندیشی در مبانی نظری، مفهومی و ارزشی پزشکی معاصر را فراهم کند و نگاه تقلیل‌گرای صرفاً زیست‌پزشکی به سلامت و بیماری را به چالش بکشد.

فلسفه پزشکی به‌عنوان یک حوزه میان‌رشته‌ای، به پرسش‌هایی بنیادین درباره چیستی سلامت و بیماری، ماهیت دانش پزشکی، حدود و امکان‌های مداخله درمانی، نسبت علم پزشکی با ارزش‌های انسانی و اجتماعی، و نقش فرهنگ و تاریخ در شکل‌گیری مفاهیم پزشکی می‌پردازد. در شرایطی که پزشکی مدرن بیش از هر زمان دیگری با فناوری‌های نوین، تصمیم‌گیری‌های پیچیده بالینی و چالش‌های اخلاقی و اجتماعی گسترده روبه‌روست، طرح چنین پرسش‌هایی ضرورتی انکارناپذیر به شمار می‌آید. همایش ملی فلسفه پزشکی می‌کوشد این ضرورت را در قالب گفت‌وگویی علمی و میان‌رشته‌ای پاسخ دهد و مسائل فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت در ایران معاصر را بکاود.

محورهای این همایش طیفی گسترده از موضوعات را دربرمی‌گیرد. از مبانی نظری و مفاهیم بنیادین پزشکی مانند سلامت، بیماری، تشخیص و درمان گرفته تا بررسی فلسفی اپیدمیولوژی، علیت در پزشکی، استدلال بالینی و نسبت نظر و عمل در طبابت. همچنین تاریخ پزشکی و تحول مفاهیم سلامت و بیماری، مسائل مربوط به سلامت روان و بیماری‌های روان‌پزشکی، و بررسی رویکردهای مختلف پزشکی معاصر از جمله پزشکی مبتنی بر شواهد، پزشکی بیمارمحور و پزشکی شخصی‌سازی‌شده از دیگر محورهای اصلی این همایش به شمار می‌آیند. در کنار این مباحث، توجه به فناوری‌های نوین پزشکی، هوش مصنوعی در سلامت، خطاهای پزشکی و آینده‌پژوهی پزشکی نیز جایگاه ویژه‌ای در برنامه علمی همایش دارد.

در طرح چالش‌های همایش ملی فلسفه پزشکی، بر این نکته تأکید می‌شود که مسائل حوزه سلامت را نمی‌توان صرفاً با رویکردهای زیست‌پزشکی و ابزارهای علوم تجربی حل کرد، چراکه سلامت و بیماری پدیده‌هایی چندبعدی‌اند که در پیوندی تنگاتنگ با عوامل فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی و نهادی شکل می‌گیرند. موضوعاتی مانند عدالت در سلامت، تصمیم‌گیری‌های بالینی، طبی‌سازی پدیده‌های اجتماعی، بحران‌های سلامت جمعی، آموزش پزشکی و سیاست‌گذاری سلامت، نیازمند تحلیل‌هایی فراتر از آزمایشگاه و درمانگاه هستند. این مسائل بدون بهره‌گیری از فلسفه، اخلاق، تاریخ و علوم‌اجتماعی، به‌درستی فهم و مدیریت نخواهند شد.

یکی از مصادیق مهم این چالش، پراکندگی نهادی رشته‌های مرتبط با علوم انسانی سلامت در نظام آموزش عالی کشور است. بخشی از این حوزه‌ها، از جمله آموزش پزشکی، تاریخ پزشکی و اخلاق پزشکی، عمدتاً در ساختارهای علمی و آموزشی وزارت بهداشت تعریف و پیگیری می‌شوند، در حالی که رشته‌هایی مانند فلسفه پزشکی، جامعه‌شناسی پزشکی و انسان‌شناسی پزشکی در چارچوب وزارت علوم فعالیت دارند. این جدایی ساختاری سبب شده است که این حوزه‌ها، با وجود اشتراک مسائل و دغدغه‌ها، به‌ندرت از فعالیت‌ها، پژوهش‌ها و دستاوردهای یکدیگر آگاه باشند و امکان گفت‌وگوی علمی منسجم میان آن‌ها محدود شود. همایش ملی فلسفه پزشکی با آگاهی از این شکاف، در پی آن است که بستری مشترک برای تعامل و تبادل نظر میان این حوزه‌ها فراهم کند و از رهگذر گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای، به هم‌افزایی علمی و فهم جامع‌تر مسائل سلامت کمک کند.

در این میان، پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم پژوهشگاه به‌عنوان نهاد علمی برگزارکننده همایش، نقشی محوری در توسعه و ترویج مطالعات فلسفه پزشکی در کشور ایفا کرده است. این پژوهشکده سال‌هاست که در حوزه فلسفه علم، تاریخ علم و به‌طور خاص فلسفه پزشکی، به آموزش و پژوهش می‌پردازد و با برگزاری دوره‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی، هدایت رساله‌های دکترا و اجرای طرح‌های پژوهشی میان‌رشته‌ای، سهم قابل‌توجهی در شکل‌گیری این حوزه مطالعاتی در ایران داشته است. برگزاری همایش ملی فلسفه پزشکی را می‌توان ادامه منطقی این مسیر علمی دانست؛ مسیری که بر ضرورت پیوند میان علوم انسانی و پزشکی تأکید دارد.

دبیر علمی همایش ملی فلسفه پزشکی، علیرضا منجمی، از چهره‌های اثرگذار در حوزه فلسفه پزشکی و مطالعات میان‌رشته‌ای سلامت در ایران است. او دانشیار گروه فلسفه علم و تکنولوژی و رئیس پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و سال‌هاست در زمینه فلسفه پزشکی، فلسفه فناوری در سلامت و تفکر پزشکی و مبانی نظری علوم انسانی سلامت به آموزش و پژوهش اشتغال دارد. منجمی افزون بر فعالیت‌های پژوهشی، طراح، مؤسس و مجری «المپیاد فلسفه پزشکی» در وزارت بهداشت بوده است؛ ابتکاری علمی که با هدف تقویت و ترویج نگاه انتقادی و انسانی به پزشکی و ایجاد پیوند میان آموزش پزشکی و علوم انسانی شکل گرفته است.

به گفته دبیر علمی همایش، آینده نظام سلامت بدون توجه جدی به ابعاد فلسفی، تاریخی، اخلاقی و اجتماعی پزشکی قابل‌تصور نیست. همایش ملی فلسفه پزشکی و علوم‌انسانی سلامت تلاشی است برای فراهم‌کردن فضایی که در آن، پزشکان و سایر مراقبان سلامت و پژوهشگران علوم‌انسانی بتوانند زبان مشترکی برای گفت‌وگو درباره مسائل بنیادین سلامت پیدا کنند. فضایی که در آن پزشکی نه‌فقط به‌عنوان یک علم فنی، بلکه به‌مثابه کنشی انسانی، اجتماعی و ارزش‌محور مورد تأمل قرار گیرد؛ تأملی که می‌تواند به انسانی‌تر شدن نظام سلامت و ارتقای کیفیت آموزش، پژوهش و سیاست‌گذاری پزشکی بینجامد.

برای کسب اطلاعات بیشتر به وبگاه همایش به نشانی https://www.ihcs.ac.ir/pmhnc/fa مراجعه فرمایید.

فراخوان مقاله نخستین همایش ملی «فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت»

پوشه شنیداری وبگاه (چندرسانه‌ای)

گزارش نشست‌ها