کتابخانه مرکزی پژوهشگاه در خدمت پژوهش جذب القلوب الی دیار المحبوب (نمودی از دلربایی دیار یار)

۲۳ مهر ۱۳۹۳ | ۱۷:۵۳ کد : ۸۳۴۶ خبر و اطلاعیه
تعداد بازدید:۱۲۶۲
کتابخانه مرکزی پژوهشگاه در خدمت پژوهش جذب القلوب الی دیار المحبوب (نمودی از دلربایی دیار یار)

دکتر سید ابراهیم دیباجی معرفی کرد:

مدینه‌شناسی

مدینه عربستان، شهر هجرت مسلمانان، تاریخ­ها و سرگذشت­ها داشته است. اسباب و علل پدیداری حوادث و وقایع انسانی در این شهر مقدس و هر جایی دیگر دائمی است، و از این رو پژوهش دربارهٔ حوادث و وقایع زمانی و مکانی، پایانی ندارد.

از جمله ویژگی­های دانش­های تاریخی و جغرافیایی این است که دانش تاریخ مستلزم دانش جغرافیا، و جغرافیا هم مستلزم تاریخ است، و مصطلح «تاریخی جغرافیا» و «جغرافیای تاریخ» همین پیوند را می­رساند و همه هستی جز ذات خدای سبحان دگرگونی و تغییر را در پی دارد. استلزام یاد شده میان تاریخ و جغرافیا از آن روست که حوادث تاریخی از پدیده­های در «ظرف زمان» بوده و وقایع جغرافیایی از پدیده‌های برآمده در «ظرف مکان» است و هیچ آفریده­ای خالی از این دو ظرف نبوده و نیست و بدین ترتیب حوادث تاریخی و جغرافیایی برآمده در دو ظرف زمانی و مکانی به هم پیوسته و پیوندی استوار داشته و دارد و اثبات و ثبوت آنها همواره در گرو پژوهش است.

یکی از وجوه امتیاز ظرف زمان از ظرف مکان این است که هیچ مظروف زمانی توان و قدرت تصرف در ظرف زمان را ندارد – خواه زمان خاص و خواه زمان عام- ولیکن برخی از مظروف­های مکانی مانند انسان، در برخی از انواع ظرف­های مکانی خاص، امکان تصرف را دارند، مانند تصرف در کشورها و شهرها و مکان­های مسکونی و غیره، بنابراین پژوهش­های دربارهٔ زمان و مکان و حوادث واقع در آنها بیشترین ارتباط را با مظروف آنها دارد.

سکونت آدمی و ظرف مکان او پیش از درآمدن آدمی به کره خاکی مورد بحث و گفتگو و امر و نهی موجودات عالم مجردات بوده و در متون مقدس هم به وحی آمده: ای آدم تو و همسرت در بهشت برین سکونت گزینید، و پس از گذشت زمانی به بیرون شد آنان فرمان آمد «یا آدم اسکن انت و زوجک الجنه...فأخرجهما مما کانافیه ....[1]».

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود                        آدم آورد در این دیر خراب آبادم

                                                                                                                                                            حافظ

از روزهای نخستین آفرینش  تا پسین آن، تاریخ و جغرافیای آدمی جنبش و دگرگونی داشته و خواهد داشت و جهان و طبیعت چنین است. بسیاری از منابع تاریخی کهن، سویه­های جغرافیایی دارند، و برعکس آن نیز چنین است، و ازاین رو بر پژوهندگان است که با سبک و سیاق  منابع کهن آشنا باشند تا افاده و استفاده پذیرتر شود. غارنشینی تا قصرنشینی و آسمان‌خراش در­آیی، حوادث تاریخی و جغرافیایی را در پی داشته است، و پژوهنده ناچار است جریان­های ظرف­های زمانی و مکانی را در بوته پژوهش گذارد و نتیجه گیرد.

ابوالمجد، عبدالحق پسر سیف­الدین سعدالله ترک بخاری دهلوی، متخلص به «حقی» (تولد:958 هـ ، درگذشت1052 هـ) که نیاکان او از بخارا به دهلی مهاجرت کرده بودند، در هند اهل دانش و معرفت شده بود، و سفری زیارتی به مکه و مدینه کرد، و در مدینه بر آن شد که سفرنامه­ای تاریخی و جغرافیایی نگارش دهد و از این رو در 998هـ/ 1590 م، در مدینه این طرح را آغاز کرد، و یادداشت­هایی نگارش داد، و پس از بازگشت به دهلی در 1001هـ/ 1592م. آنها را ترتیب داده و به پایان رسانده و نام آن را جذب القلوب الی دیار المحبوب نهاده است.

جذب القلوب الی دیار المحبوب

نمودی از دلربایی دیاریار

این کتاب، افزون بر داشتن احادیث و اخبار درآمده دربارهٔ قداست و فضیلت مدینه هجرت، هم «سفرنامه»، و هم تاریخ، و هم جغرافیا بوده، تا پژوهنده­ای که دربارهٔ مدینه اسلامی پژوهش می‌کند، از آن بهره گیرد. از آنجا که این کتاب، سال­های گذشته در هندوستان چاپ سنگی شده و دسترسی به آن جز در برخی ازکتابخانه­ها، امکان­پذیر نیست، آن را در جهت، نیاز به پژوهش تاریخی و جغرافیایی مدینه هجرت معرفی کردیم. در این کتاب، مطالب سودمندی آمده و از چگونگی ساخت‌وساز بناها، از خانه­های مسکونی گرفته تا مسجدها و زیارتگاه­ها؛ جاده­ها و راه­ها؛ جای­ها و مکان­های مقدس میان مدینه و مکه؛ بازارهای مدینه؛ برزن­ها و کوی­ها؛ ده­ها و دهکده­های اطراف مدینه، و مطالب دیگر، یاده شده و مؤلف آن را در 17 باب نگارش کرده است. بررسی آن، برخی از ابهام­ها و دشواری­های پژوهشی تاریخ و جغرافیای مدینه پیامبر اسلام را روشن می­کند.


پی‌نوشت


[1]  بقره/35-36

فایل های ضمیمه


نظر شما :