گزارش نشست طرح­ واره­ای برای تاریخ­ کاوی در سپهر قرآن

۱۸ مهر ۱۳۹۵ | ۱۸:۰۳ کد : ۱۴۲۱۷ خبر و اطلاعیه
تعداد بازدید:۵۶۸
گزارش نشست طرح­ واره­ای برای تاریخ­ کاوی در سپهر قرآن

 

 

عصر روز چهارشنبه 7 مهر ماه،نشستی با عنوان «تاریخ در قرآن» (طرح‌واره‌ای برای تاریخ کاوی درسپهر قرآن) با حضور حجت‌الاسلام محسن الویری عضو هیئت‌علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع) در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار گردید. در این نشست که به همت پژوهشکده مطالعات قرآنی و با همکاری انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی برگزار شد،جمعی از اساتید و پژوهشگران حوزه های مطالعات قرآنی و تاریخ شرکت داشتند.

در ابتدای بحث دکتر الویری  به ذکر پیوندهای قرآن و تاریخ پرداخت و گفت: قرآن و دانش تاریخ به گونه­هایی مختلف با هم پیوند خورده­اند. از یک سو قرآن برای اثبات اصالت نمایاندن درونمایه­های خود، باید از دانش تاریخ یاری گیرد و از سوی دیگر دانش تاریخ نیز به ویژه در رویکردی بومی می­تواند به مدد آموزه­های قرآنی فربهی یابد. ایشان در ادامه گفت: وقتی از رابطه قرآن و تاریخ سخن می­گوییم، پهنه­ای گسترده از تعامل بین این دو دانش در برابر ما رخ می­نمایاند که می­توان آن را به چند بخش تقسیم کرد.

نخستین بخش، سودمندیهای تاریخ برای قرآن است که در این چند محور قابل گزارش است: اثبات اصالت قرآن، نقد نظریه تاریخ­مندی قرآن، تاریخ­گذاری قرآن، تاریخ قرآن، رابطه بینامتنی قرآن با کتب آسمانی پیشین، فهم درون­مایه­های قرآن و سیر تاریخی تفسیر قرآن .

دکتر الویری سپس به اهمیت آگاهی از داده­های تاریخی قرآن برای هر نوع پژوهش مرتبط با پیوندهای تاریخ و قرآن اشاره کرد و گفت: پژوهش در تمامی زمینه­های تعامل تاریخ و قرآن و یا سودمندی­های هر یک از این دو برای دیگر، وابسته به آگاهی از انواع داده­های مرتبط با تاریخ در قرآن است. هر کس که داعیه نوآوری در این زمینه داشته باشد و هر که بخواهد این نوآوریها را داوری کند، باید به خوبی از جایگاه و گونه­های اطلاعات تاریخی در قرآن آگاهی داشته باشد.

ایشان در ادامه به جایگاه تاریخ در قرآن و مسأله­بودگی آن اشاره نمود و گفت: در باره جایگاه تاریخ در قرآن، توجه به سه نکته ضروری است:

1. مسأله­بودگی تاریخ در قرآن؛ که با نگاهی هر چند اجمالی به قرآن درمی­یابیم که تاریخ یکی از "مسأله­"های مورد اهتمام قرآن است و قرآن به مثابه متولی هدایت و رشد مردم به سیاست "ایجاد توجه به تاریخ" توجه خاصی داشته است.2. نام سوره­های قرآن؛ که نشان­دهنده ذهنیت متمایل به تاریخ مسلمانان و برجسته دیدن مسائل تاریخی در آن است.3. تشویق مستقیم به مطالعه تاریخ  و 4.حجم وسیع آیات مربوط به تاریخ در قرآن و تنوع مباحث آن، به گونه­ای که برخی بر این باورند حدود سه پنجم قرآن را مباحث تاریخی تشکیل می­دهد و گزارش این آیات موضوع بحث امروز ماست.

دکتر الویری سپس به گونه­های مباحث تاریخی قرآن اشاره کرد و گفت: مباحث تاریخی قرآن در دو کلان محور قانون­مندی­ها ورویدادها می­گنجد، این دو کلان­محور الزاما همان دو شاخه فلسفه تاریخ یعنی فلسفه نظری تاریخ و فلسفه انتقادی تاریخ نیست، ولی بی­تردید همپوشانی­هایی با آن دارد.

همچنین رویدادهای تاریخی در قرآن، کلان­محور دیگری است که خود شامل شاخه های فرعی اقوام و گروهها، اخبار سرزمینهای گوناگون و شخصیتهای ستوده و نکوهیده می­شود.

 ایشان  در پایان سخنان خود را با پیشنهاداتی به پایان برد  و گفت:

ضرورت اجرای طرحهای پژوهشی مشترک بین قرآن­پژوهان و تاریخ­پژوهان : اجرای بخش قابل توجهی از زمینه­های پژوهشی که نام برده شد، جز با همکاری قرآن­پژوهان و تاریخ­پژوهان ممکن نیست، اکنون زمینه برای چنین همکاریهایی فراهم است و می­توان با رعایت اولویتها و در نظر گرفتن تواناییهای پژوهشگران طرحهای تحقیقاتی مشترکی را تعریف کرد. حتی اگر به عنوان گام نخست جلسات تدبر در آیات قرآن یعنی حلقه­هایی از قرآن­پژوهان و تاریخ­پژوهان تشکیل شود و از ابتدای قرآن فقط آیات در جلسه خوانده شود و اعضای حلقه با مطالعه مختصری که قبلا داشته­اند در باره دلالتهای تاریخی آیه گفتگو کنند، بی­تردید سیاهه­ای بسیار بلند و شوق­آفرین از موضوعات شایسته مطالعه و پژوهش به دست خواهد آمد.

امکان­سنجی تدوین تفسیر تاریخی قرآن : مهمترین روشهای تفسیر قرآن از نظر نوع مواجهه با آیات بر سه نوع است: تفسیر ترتیبی ، تفسیر تنزیلی. و تفسیر موضوعی. به نظر می­رسد تفسیر تاریخی قرآن گونه­ای خاص و متمایز از این انواع سه گانه است که طی آن سوره­ها بر اساس توالی زمانی رویداد تاریخی نظم می­یابند و تفسیر می­شوند. شاید بتوان تفسیر تاریخی را از مصادیق تفسیر موضوعی شمرد ولی در این حالت هم نباید از یاد برد که اگر سه پنجم آیات قرآن مربوط به تاریخ باشد عملا در این تفسیر موضوعی همه قرآن نظمی دوباره می­یابد. تفسیر تاریخی قرآن بایستگی­های معرفت­شناختی و روش­شناختی خود را دارد که باید به تدریج مدون شود.

 

فایل های ضمیمه


نظر شما :