والدگری برای نوجوان از راه «فهم دلیل رابطه او با رسانه»
رابطه نوجوان با رسانه در پژوهش‌های مختلف از زاویه‌های متفاوتی مفهوم‌پردازی شده است. برخی بر مواجهه و مصرف تمرکز دارند. برخی، بر الگوی استفاده و فعالیت‌هایی مانند ارتباط، تولید و اشتراک‌گذاری؛ بعضی بر تجربه و ادراک نوجوان، و برخی دیگر هم بر نشانه‌های استفاده مسئله‌مند یا بر زمینه خانوادگی و شیوه والدگری متمرکز هستند. اینها ابعاد مختلف رابطه نوجوان با رسانه را نشان میدهند.
مرور روند مطالعات مربوط به اندازه گیری این رابطه نشان میدهد که مفهوم «رابطه» در کنار مفهوم «مصرف» اهمیت زیادی برای فهم این رابطه پیدا کرده است. از این منظر، می‌توان رابطه نوجوان با رسانه،رابطه‌ای پویا و بافت‌مند است که در آن، نوجوان در تعامل با ویژگی‌های رسانه و زمینه اجتماعی و خانوادگی خود، رسانه را برای کارکردهای مختلف به کار می‌گیرد، با آن و از طریق آن تعامل می‌کند، تجربه و معنایی از این استفاده شکل میدهد و این رابطه در سازمان کلی زندگی او جایگاهی پیدا می‌کند. این رابطه را نباید از پیش مثبت یا منفی فرض کرد. زیرا کیفیت و پیامدهای آن به چگونگی استفاده، تجربه نوجوان، زمینه اجتماعی و خانوادگی و نسبت رسانه با سایر حوزه‌های زندگی بستگی دارد. در نتیجه، وقتی از رابطه نوجوان با رسانه سخن می‌گوییم، باید بپرسیم دقیقاً کدام رابطه، کدام ابعاد و از منظر چه کسی را مدنظر داریم؟
درواقع باید مصرف رسانه ای نوجوان را درون تصویری گسترده‌تر از تجربه رسانه‌ای نوجوان ببینیم. تصویری که به ما امکان میدهد نه‌فقط بدانیم نوجوان چقدر از رسانه استفاده می‌کند، بلکه بفهمیم برای چه کاری از آن استفاده می‌کند، چه تجربه‌ای از آن دارد، چه معنایی برایش پیدا کرده، چه نسبتی با روابط و فعالیت‌های دیگرش دارد و این رابطه در زندگی روزمره او چگونه شکل گرفته است.
پاسخ به نگرانی والدین
والدین معمولاً علاقه ای به دانستن این ندارند که رابطه نوجوان با رسانه یک حوزه مفهومی چندبعدی است. آن‌ها مسئله‌ای عینی را مطرح می‌کنند: فرزندشان ساعت‌های زیادی با گوشی است، به‌سختی گوشی را کنار می‌گذارد، شب‌ها دیر می‌خوابد، تکالیفش عقب می‌افتد، کمتر با خانواده صحبت می‌کند یا فعالیت بدنیاش خیلی کاهش یافته است. آن‌ها نگرانند؛ عصبانی هستند و سردرگمند و فقط می‌خواهند بدانند در چنین وضعیتی چه باید کرد.
نقطه شروع مناسب برای پرداختن به این نگرانی این است که اگر استفاده از رسانه در زندگی نوجوان اختلال ایجاد کرده، این وضعیت باید جدی گرفته و بررسی شود؛ حتی اگر هنوز نتوانیم با قطعیت بگوییم رسانه علت همه مشکلات مشاهده‌شده است. اما برای فهم این وضعیت، بهتر است به‌جای تمرکز انحصاری بر تعداد ساعت‌های استفاده، چند پرسش را هم‌زمان مطرح کنیم:
نوجوان برای چه کاری از رسانه استفاده می‌کند؟
گوشی چه نیازهایی را برای او برآورده می‌کند؟
چه فعالیت‌هایی را تکمیل می‌کند و چه فعالیت‌هایی را کنار می‌زند؟
آیا نوجوان می‌تواند استفاده خود را متوقف یا تنظیم کند؟
آیا خواب، تحصیل، روابط، فعالیت بدنی یا علایق دیگر او تغییر کرده‌اند؟
و اگر تغییری رخ داده است، رسانه چه نقشی در آن دارد؟
این پرسش‌ها به ما کمک می‌کنند میان میزان استفاده و جایگاه استفاده در زندگی نوجوان تمایز بگذاریم.
همچنین ممکن است نوجوان از رسانه برای کنار آمدن با تنهایی، ملال، فشار مدرسه یا تعارض خانوادگی استفاده کند. در چنین شرایطی، صرفاً کم کردن زمان استفاده یا گرفتن گوشی ممکن است به مسئله اصلی نپردازد. اگر رسانه یکی از راه‌های ارتباط نوجوان با دوستانش باشد، باید به نیازهای ارتباطی او نیز توجه کرد و اگر استفاده از رسانه راهی برای فاصله گرفتن از فشار تحصیلی باشد، باید شرایطی را که این فشار در آن شکل گرفته بررسی کرد.
والدین همچنان می‌توانند برای خواب، زمان انجام تکالیف، وعده‌های غذایی و زمان خانوادگی مرزهای روشنی تعیین کنند. اما هدف مداخله نباید فقط کاهش ساعت استفاده باشد. بلکه باید به نوجوان نیز کمک کرد که به‌تدریج توانایی تنظیم استفاده خود را به دست آورد. بنابراین، حرکت از مصرف رسانه‌ای به رابطه با رسانه به معنای کم‌اهمیت دانستن نگرانی والدین نیست؛ برعکس، این حرکت امکان میدهد نگرانی را دقیق‌تر بررسی کنیم.
به عنوان مادر و پدر به‌جای آنکه فقط یک عدد را معیار قرار دهیم، مجموعه‌ای از نشانه‌های قابل مشاهده در زندگی نوجوان را در نظر بگیریم و بپرسیم استفاده رسانه‌ای چگونه با نیازها، روابط و فعالیت‌های او پیوند خورده است.
علاقمندان برای مطالعه بیشتر به مقاله زیر رجوع کنند:
https://www.jcsc.ir/article_732663_6730af3129b17194c21fd62e4ee83315.pdf