مرز استفاده درست و نادرست کودکان و نوجوانان از رسانه های اجتماع

زهرا اجاق

رسانه ها از وجوه مختلفی بر زندگی کودکان و نوجوانان اثر می گذارند. از منظر فیزیکی، آنها می توانند بر تحرک کودکان و نوجوانان اثر بگذارند. از منظر شناختی بر رشد ذهنی آنها، از منظر روانی بر آرامش آنها، از منظر اجتماعی بر درک آنها از اجتماع و از منظر ارتباطی بر شیوه های ارتباطی آنها اثر می گذارند.

گاهی خوراک خوبی برای اهداف فروش و تبلیغات محسوب می شوند و گاهی ابزارهای موثری برای ایجاد تغییر در افکار و نظرات والدین و بزرگترهایشان در نظر گرفته می شوند.

از این رو، رابطه کودک با رسانه و محتوای آن موضوعی جدی است و لازم است که والدین به عنوان تسهیلگر و با رعایت حقوق کودکان و نوجوانان در مدیریت این رابطه، نقشی ایفا کنند.

یکی از پرسش های مهمی که والدین برای مدیریت درست رابطه فرزندشان با رسانه های اجتماعی دارند، این است که مرز دقیق بین استفاده آسیب زا و غیرآسیب زای نوجوانان از رسانه های اجتماعی چقدر است؟

براساس مطالعه ای که کمیسیون اروپا انجام داده، در سال 2022 در کشورهای اروپایی تعداد 96 درصد از نوجوانان 15 ساله از رسانه های اجتماعی استفاده می کردند و 37 درصد آنها بیش از 3 ساعت در روز وقت خود را در این پلتفرم ها می گذرانند.

این پژوهش در چهار کشور ایرلند، مجارستان، اسلوونی و اسپانیا مشخص کرد که 47 درصد این افراد 15 ساله دچار افسردگی و 53 درصد آنها دچار اضطراب و نگرانی هستند. اما وقتی میزان استفاده از یک ساعت کمتر می شود، میزان افسردگی و اضطراب تا 10 درصد کاهش می یابد. همچنین مشخص شد، دخترها بیش از پسرها از گوشی استفاده مفرط می کنند و اثرات منفی را هم بیشتر تجربه می کنند.

براساس مطالعات مختلف، مقایسه وضعیت مصرف رسانه های اجتماعی و وضعیت روانی نوجوانان نشان می دهد که میزان متعادل استفاده از رسانه های اجتماعی برای نوجوانان، بین 1 تا 3 ساعت در روز است.  وقتی رابطه کودکان و نوجوانان با رسانه های اجتماعی به حد متعادل می رسد، رسانه های اجتماعی نقش بیشتری به عنوان وسیله ای برای ساختن حمایتگری های اجتماعی، بهبود روابط اجتماعی، مشارکت در زندگی سیاسی و اجتماعی، و وضعیت خوب ذهنی ایفا می کنند. در حالیکه مصرف زیاد رسانه های اجتماعی با افسردگی، کم خوابی، تصور بداندام بودن، و گسست از واقعیات ارتباط دارد.

نوجوانان پانزده‌ساله‌ای که بیش از سه ساعت در روز در فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی مشارکت دارند، حدود ۱۰ درصد بیش از افرادی که کمتر از یک ساعت در روز از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، احساس افسردگی یا اضطراب دارند؛ همچنین حدود ۵ درصد بیش از نوجوانانی که بین یک تا سه ساعت در روز از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، چنین احساسی را تجربه می‌کنند.

نکته مهم دیگری که اینجا باید گفته شود این است که مشاهدات در 22 کشور عضو اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که نوجوانان ۱۵ ساله عموماً با محدودیت‌های کلی در استفاده از دستگاه‌های فناورانه (مانند ممنوعیت تلفن همراه یا سایر ابزارهای شخصی دیجیتال) مخالف‌اند و با کنترل‌های مدرسه نظیر فیلترکردن شبکه‌های اجتماعی یا بازی‌های آنلاین و نظارت معلمان بر فعالیت‌های آنلاین دانش‌آموزان نیز موافقتی ندارند. با این حال، آن‌ها می پسندند که با معلمان برای تصمیم‌گیری مشترک درباره قوانین مربوط به استفاده از دستگاه‌های دیجیتال در طول کلاس‌ها همکاری کنند.

منبع

Bertoni, E., Centeno, C., & Cachia, R. (2025). Social Media Usage and Adolescents’ Mental Health in the EU. Science for Policy Brief. DOI:10.13140/RG.2.2.34930.21446