اثرات استفاده از گوشی هوشمند بر توانایی های شناختی نوجوانان

زهرا اجاق

استفان ستیگر و سابین ووندرل می گویند که در نوجوانی، استفاده از گوشی های هوشمند به طور کلی و استفاده از رسانه های اجتماعی به طور خاص با نگرانی دربارۀ اثرات منفی مانند اضطراب بیشتر و نارضایتی از بدن همراه است. اما اثرات مصرف گوشی های هوشمند بر توانایی ها و مهارت های شناختی ـ احساسی مانند هوش، پردازش اطلاعات، ادراک فضایی، به ندرت مطالعه شده است. آنها 12 هزار نفر نوجوان 12 تا 16 ساله را با استفاده از آزمون های روانسنجی شامل هوش، ادراک فضایی و پردازش اطلاعات مورد مطالعه قرار دادند و نتایج را با میزان مصرف رسانه های اجتماعی این افراد (مانند میزان مصرف در روز، استفاده فعالانه یا منفعلانه، مصرف مشکل ساز گوشی هوشمند) مقایسه کردند.

نتیجه مطالعه شان جالب بود: آنها هیچ رابطه ای بین این دو عامل پیدا نکردند و اثرات بسیار جزئی و قابل اغماض بودند. لذا آنها این موضوع را طرح می کنند که احتمالاً پژوهش های گذشته حداقل دربارۀ نوجوانان، در خصوص اثرات منفی استفاده از رسانه های اجتماعی اغراق کرده اند. این مطالعه نشان داد که همبستگی بین نمرات افراد در توانایی­ها و مهارت­های شناختی با میانگین زمان استفاده از رسانه های اجتماعی در روز کم بود.

لذا این فرض مطرح می شود که با توجه به بزرگنمایی دربارۀ اثرات بد گوشی هوشمند و رسانه­های اجتماعی، ممکن است نوجوانان چارچوب مرجع عینی را که خانواده تعیین می­کنند تا رفتار قابل قبول نوجوانان در خصوص استفاده از رسانه های اجتماعی را تعریف کنند، از دست بدهند.

تحقیقات گذشته شواهدی پیدا کرده اند که نشان می‌دهد استفاده فعالانه از رسانه‌های اجتماعی (مانند چت، اشتراک‌گذاری عکس) یا غیرفعال (مانند مرور، ارسال مجدد پیام‌ها، نگاه کردن به محتوا) تفاوت پدید می آورند. در مطالعه حاضر نیز تا حدودی از این فرض حمایت شد، اما تفاوت‌ها خیلی کم و قابل اغماض بودند. دختران به طور قابل توجهی بیشتر از پسران به طور فعال از رسانه های اجتماعی استفاده می کنند، در حالی که پسران به طور قابل توجهی بیشتر از دختران به طور منفعلانه از رسانه های اجتماعی استفاده می کنند. علاوه بر این، کاربران فعال رسانه‌های اجتماعی هوش کلامی کمی پایین‌تری داشتند، در حالی که کاربران رسانه‌های اجتماعی منفعل، در این زمینه امتیازاتشان اندکی بالاتر بود! شاید چون استفاده فعال نوجوانان از رسانه های اجتماعی موجب نوشتن متن و غیره می­شود با جنبه های مثبت همراه است.

اگرچه تحقیقات گذشته نشان داده است که استفاده از رسانه های اجتماعی حافظه کاری کوتاه مدت را کاهش می دهد، اما نتایج این پژوهش نشان می دهد که به نظر نمی رسد که تأثیرات بلندمدت داشته باشد زیرا ارتباط بین استفاده فعال از رسانه های اجتماعی و حافظه بلند مدت بسیار ناچیز است.

نتایج این مطالعه، از نظر تأثیر استفاده از رسانه های اجتماعی بر انواع کارهای شناختی مانند توانایی تمرکز، حفظ توجه، نگه داشتن اطلاعات در حافظه و عملکرد اجرایی، جالب توجه است. تحقیقات قبلی شواهدی را نشان می‌دهد که حتی تعامل کوتاه‌مدت با تلفن‌های هوشمند می‌تواند با اختلال در توانایی تمرکز یا منحرف کردن توجه، به صورت مستمر بر شناخت‌ تأثیر بگذارد. یا به عنوان مثال، یکی از جنبه‌های استفاده از گوشی‌های هوشمند در زندگی روزمره که اغلب توصیف می‌شود، چندوظیفه بودن است که می‌تواند اثرات منفی مانند تاخیر در انجام کامل وظایف اصلی و همچنین موارد مثبت، مانند توانایی‌های بهتر در تعویض کار یا ادغام چندحسی بهتر داشته باشد. علاوه بر این، تحقیقات گذشته نشان داده است که حتی حضور صرف یک گوشی هوشمند می‌تواند ظرفیت شناختی را کاهش دهد و در نتیجه نمرات پایین‌تری در تست‌های هوش (مانند حافظه کاری، هوش سیال) یا کاهش عملکرد کار، به‌ویژه برای کارهایی با نیازهای شناختی بالا، به همراه دارد.

اما ممکن است این نتایج ناشی از نحوه انجام آزمایش باشد.

معمولاً در آزمون‌هایی که از افراد می­خواهند مهارت­های شناختی بالایی را نشان دهند ( مانند آزمون هوش، آزمون ادراک فضایی، درک فنی، کارهای عملی با اعداد، مهارت‌های املایی ) که همگی آزمون‌های سریع و با محدودیت زمانی هستند، ارتباط‌های معنی‌دار منفی مشاهده شده است. در مقابل، ارتباط مثبت قابل توجهی در آزمون­هایی که خواستار عملکرد شناختی کم هستند، مانند آزمون پردازش اطلاعات (یعنی پاسخ های صحیح تر، خطاهای کمتر) یافته شده است. بنابراین، الگوی تأثیر می‌تواند به این معنا باشد که:

نوجوانان توانایی‌های پایین‌تری در مفاهیم آزمایش‌شده (مانند هوش، ادراک فضایی) ندارند، اما با رویه‌های آزمون مشکل دارند زیرا نیاز به تمرکز و متمرکز کردن شناخت خود بر روی یک کار تحت محدودیت های زمانی دارند. این توضیح می دهد که چرا در پژوهش حاضر نوجوانان در ادراک اطلاعات بهتر عمل کردند. زیرا در اینجا، چند وظیفگی مفید است: هماهنگ کردن اطلاعات حواس مختلف (دیدن، شنوایی) برای انجام کارهای مختلف با هماهنگی دست و پا و فشار دادن دکمه ها.

منبع

Stieger , Stefan & Wunderl, Sabine (2022). Associations between social media use and cognitive abilities: Results from a large-scale study of adolescents, Computers in Human Behavior 135 (2022) 107358. Retrieved from: https://www.researchgate.net/publication/361391305