دکتر زهرا محققیان
 رزومه در سیماپ |
|
 مقالات در پرتال جامع |
 پروفایل در شبکههای علمی |
 فایل سخنرانیها |
 |
زهرا محققیان
استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
پژوهشگر مهمان، دانشگاه گوتینگن- آلمان: 2025-
z.mohaghegh@gmail.com
z.mohagheghian@ihcs.ac.ir
مدارک تحصیلی
• دکترای الهیات (علوم قرآن و حدیث)، دانشگاه اصفهان، 94-1391.
• کارشناسی ارشد الهیات (علوم قرآن و حدیث) ،دانشگاه اصفهان، 88-1386.
• کارشناسی آمار، دانشگاه اصفهان، 85-1381.
• دیپلم ریاضی فیزیک، اصفهان، 1380.
• عضو بنیاد ملی نخبگان کشور، 99 -1393.
کتابها
1. میلز، سارا، استعمارپژوهی جنسیتی: تحلیلی فمینیستی از سفرنامههای زنان غربی (Discourses of Difference: An Analysis of Women's Travel Writing and Colonialism). ترجمه: زهرا محققیان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1404.
2. الشیخ، نادیه ماریا، جنسیت و دیگری سازی: خوانشی انتقادی از تاریخ نگاریهای دورۀ عباسی (Women, Islam and Abbasid Identity)، ترجمه: زهرا محققیان. تهران: ثالث، بهزودی.
3. انگاره بنات الله از کشاکش سنت و تجدد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1403.
4. جنسیت و نقشپردازیهای جنسی در قرآن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1400.
5. نظریه امید: بررسی تطبیقی راهکارهای ایجاد و افزایش امید از منظر قرآن و روانشناسی مثبتنگر، ناشر: پژوهشکده باقر العلوم، چاپ اول و ویراشی اول، سال 1395. (برگزیده کتاب سال دانشجویی: 1397).
6. دانشنامه معاصر قرآن کریم (همکاری در نگارش برخی مداخل). آکادمی مطالعات ایرانی لندن، 1396.
طرحهای تحقیقاتی
1. انگاره «فرشتگان مؤنث» در بستر باستان متأخر، در دست اجرا.
2. انگاره "بنات الله" در منابع متقدم اسلامی، 1400-1399.
3. انگاره "بنات الله" در اندیشه اعراب و مواجهه قرآن کریم با آن، 99- 1398.
4. جنسیت در اسلوب بیانی قرآن کریم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 98- 1396
5. مداخلات درمانی مبتنی بر امیددرمانی و تأثیر آن بر کیفیت زندگی بیماران قلبی، بنیاد نخبگان کشور، 1393.
6. همکاری در تألیف «دانشنامه معاصر قرآن کریم»، (آکادمیک مطالعات ایرانی، لندن)، 1396-1389
مقالات انگلیسی
Zahra Mohagheghian, “The Quran and its Masculine God: A Historical-Feminist Analysis”, Arabica (forthcoming).
Zahra Mohagheghian, “Mother Earth in the Quran”, in Sexuality in the Scriptures, ed. Zohar Hadromi- Allouche, Gorgias Press. (forthcoming).
Zahra Mohagheghian, “Islamic Tradition and Demonization of Pagans Deities”, in Demons: Good and Bad, Peeters Publishers. (forthcoming).
Zahra Mohagheghian, “Mary’s Narrative in the Quran: Repressive or Emancipatory?”. Islam and Christian–Muslim Relations, 36/2(2025), 175–200.
Zahra Mohagheghian, “Mariolatry in the Quran: A Critical Review of the Book Mary in the Quran”, Studies in Interreligious Dialogue 34/2 (2024), 257-277.
Zahra Mohagheghian, and Pim Valkenberg. “Mary in the Qur'an: Introduction.” In Studies in Interreligious Dialogue 34/2 (2024), 113-125.
مقالات علمی – پژوهشی چاپشده
1. زهرا محققیان، استعمارپژوهی جنسیتی: مروری تحلیلی-انتقادی به نظریه کنشگری زنان در پدیده استعمار، زن در فرهنگ و هنر، 17 /4 (1404): 441-459.
2. زهرا محققیان، «مفهوم مریمپرستی در قرآن: تحلیلی انتقادی از سنت اسلامی و قرآنپژوهی غربی»، تحقیقات قرآن و حدیث، 2/62، (1403)، 203-165.
3. زهرا محققیان، «تحلیلی صورتگرایانه (مورفولوژی) بر روایات انهدام عُزّی در منابع اسلامی»، علوم حدیث، 27/4 (1401)، 26-3.
4. زهرا محققیان، «آیین بلاگردانی»: بازخوانی داستان ذبح گاو بنیاسرائیل براساس اسطورههای پیشازرتشتی، عهد عتیق و قرآن کریم»، معرفت ادیان، 1/53، (1401)، 48-27.
5. زهرا محققیان، «انگاره فرشتگان مؤنث در قرآن و کتاب مقدس: مسائل و چالشهای مرتبط»، علوم قرآن و حدیث، 2/107 (1400)، 198-175.
6. زهرا محققیان، «واکاوی مفهوم عیسی پسر خدا در قرآن و سنت اسلامی»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 10/19 (1400)، 232-231.
7. زهرا محققیان، «عزی، الهه سیاه در منابع اسلامی: تحلیل انتقادی از خاستگاه این انتساب با کمک منابع پیشااسلامی و باورهای سامیان»، پژوهشهای تاریخی، 13/50 (1400)، 71-53.
8. زهرا محققیان، «هویتهای پنهان، بازخوانی سوره نجم با نظر به الهگان عربی»، پژوهشهای قرآن و حدیث، 2/ 53، (1399)، 461-441.
9. زهرا محققیان، «آیا منات، لات و عزی، بنات الله بودند؟»، پژوهشهای تاریخی، 12/ 22، (1399)، 130-111.
10. زهرا محققیان، «زنانگی زمین در قرآن و تحلیل کهنالگویی آن»، فنون ادبی، دوره 12/ 33 (1399)، 194-175.
11. زهرا محققیان، «تحلیل نرینگی گوسالهی سامری بر پایه نقد کهنالگویی»، ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، 16/60 (1399)، 329-289.
12. زهرا محققیان، «خدابانوان عربی در منابع پیشاقرآنی؛ ماهیت، کارکرد و خاستگاه»، تاریخ اسلام، 20/ 80 (1398)، 68-35.
13. زهرا محققیان، «بنات الله و چالش ارزشگذاری جنسیتی ایشان در قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، 13/25 (1398)، 81-51.
14. زهرا محققیان، «تحلیل کهنالگویی رؤیای یوسف بر پایه نمادها و باورهای اسطورهای اقوام سامی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث(صحیفه مبین سابق)، 65 /25 (1398)، 182-155.
15. زهرا محققیان، «کهنالگوی وصلت مینوی در قرآن کریم»، نقد ادبی، 12/ 45 (1398)، 151-111.
16. زهرا محققیان، «اصطلاحشناسی بیان اساطیری در مطالعات ادبی قرآن کریم و سنت تفسیری قرآنپژوهان»، پژوهشهای ادبی- قرآنی، 7/ 28 (1398)، 171-137.
17. زهرا محققیان، «دراسة مفهوم الآیة ﴿وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ وفقاً لنهج الأنثروبولوجیا الثقافیة»، آفاق الحضاره الاسلامیه، 22/2 (2020)، 245-219.
18. زهرا محققیان، «تحلیل اسطورهای در مطالعات ادبی قرآن کریم»، پژوهشهای علم و دین، 9/ 18 (1397)، 117-97.
19. زهرا محققیان، «رویکردهای مختلف میانرشتگی در تعامل اسطوره و قرآن کریم»، معرفت ادیان، 9/36 (1397)، 43-60.
20. زهرا محققیان، «روششناسی نقد انگارههای اسطورهای قرآن کریم»، ویژهنامه همایش ملّی تاریخ انگاره، به کوشش فرهنگ مهروش، گرگان: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی. 1397.
21. زهرا محققیان، «بررسی مشابهات لفظی قرآن کریم براساس رویکرد تاریخ ادبی هرمنوتیک»، پژوهشهای ادبی- قرآنی، 6/21 (1397)، 71-43.
22. زهرا محققیان، «اصل مادینهی هستی در بیان اساطیری قرآن کریم»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 1/4 (1396)، 170-145.
23. زهرا محققیان، محمدرضا ستوده نیا، «بینامتنی قرآن با صحیفه سجادیه»، مطالعات زبانشناختی قرآن کریم، 5/ 9 (1395)، 36-21.
24. زهرا محققیان، اعظم پرچم، «نشانه شناسی ﺍﺭﺗﺒﺎطات ﻏﯿﺮﮐﻼﻣﯽ در آیات قرآن کریم»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 12/ 28 (1394)، 155-129.
25. زهرا محققیان، «دلالتهای تربیتی داستان موسی و خضر»، اندیشههای نوین تربیتی، 11/ 4 (1394)، 151-178.
26. زهرا محققیان، مسعود آذربایجانی، «تحلیلی از مبانی و مؤلفههای مثبتاندیشی و راهکارهای پیدایش آن در اسلام و عهدجدید»، الهیات تطبیقی، 6/ 14 (1394)، 74-57.
27. زهرا محققیان، رضا شکرانی «روششناسی توصیفی المیزان براساس تحلیل محتوای سوره غافر»، مطالعات تفسیری، 6/23 (1394)، 200-183.
28. زهرا محققیان، اعظم پرچم، و رضا شکرانی «کارکرد قرائن سیاقی در تعریف و تنکیر واژه "بلد" در آیات متشابه لفظی سور بقره و ابراهیم»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قران، 4/1 (1394)، 68-43.
29. زهرا محققیان، «نشانه شناسی لایهای قرآن با توجه به روابط درون متنی و بینامتنی»، قرآن شناخت، 13 (1394)، 27 -46 .
30. زهرا محققیان، محمدرضا حاج اسماعیلی، «بررسی تطبیقی آرای جعفر نکونام و محمدعلی رضایی اصفهانی پیرامون تفسیر گزارههای علمی قرآن»، پژوهشهای علم و دین، 6/ 11 (1394)، 99-79.
31. زهرا محققیان، اعظم پرچم، «ماهیت امید؛ مقایسهای تطبیقی بین اسلام و مسیحیت»، معرفت ادیان، 4/13 (1393)، 26-7.
32. زهرا محققیان، محمدرضا حاج اسماعیلی، ابوالفضل نصری، «بررسی آراء تفسیری معنای «غیر بعید» در ق: 31»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 3/1 (1393)، 20-7.
33. زهرا محققیان، اعظم پرچم، «نقش و کارکرد علم سیاق و دانش لغت در بازنگری آیات متشابه لفظی؛ مطالعه موردی تناسب لفظ و معنا»، مطالعات زبانشناختی قرآن کریم، 3/1 (1393)، 113-93.
34. زهرا محققیان، مهدی لطفی«بازشناسی شخصیت رجالی «حنش بن معتمر»»، علوم حدیث، 19/73 (1393)، 148-127.
35. زهرا محققیان، امیرحسین بانکی پورفرد، «الگوی اخلاق حرفهای در تدریس بر اساس روش خضر در قرآن کریم»، اخلاق زیستی، 14/19 (1393), 11-37.
36. زهرا محققیان، اعظم پرچم، مریم فاتحی زاده، «ابعاد سهگانهی نظریه امید اسنایدر وتطبیق آن با دیدگاه قرآن کریم»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 10/ 19 (1392)، 30-1.
37. زهرا محققیان، و اعظم پرچم، «تحلیل اخلاقی امید با تأکید بر آیات قرآن کریم»، پژوهشنامه اخلاق، 4/13 (1391)، 118-93.
38. زهرا محققیان، اعظم پرچم، مریم فاتحی زاده، «بررسی تطبیقی مفهوم ناامیدی در نظریه اسنایدر و قرآن»، مطالعات اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 43/ 87 (1390)، 65-37.
39. زهرا محققیان، اعظم پرچم، «نقش معاد در ایجاد امید و تحکیم امید آدمی»، پژوهشهای قرآنی، 16/64، (1389)، 186-203.
40. و غیره.
سخنرانیها
2026, “The Gharānīq Narrative in Islamic Tradition: Tabooing the Feminine Divine”, International Conference on Taboos in Texts and Tabooed Texts in Late Antiquity and Early Islam, University of Göttingen.
2025, “The Problem of Historicity: Why Islamic Feminism Fails to Decolonize the Qur'an?”, International Conference on Islamic Feminism and Decolonial Futures: Epistemology, Ethics and Praxis, Jamia Millia Islamia, New Delhi, India.
2024, “The Qurʾān and Its Masculine God: A Historical Feminist Analysis”, Monday Majlis Online, Centre for the Study of Islam, Institute of Arab and Islamic Studies, Exeter.
2023, ‘The Divinity of Mary in the Qur'an: From History to Polemic,’ International Conference on the Book “Mary in the Quran: Friend of God, Virgin, Mother”, written by Muna Tatary and Klaus von Stosch, Bonn University.
2022, “’Jesus, the Son of God’ in the Quran and Islamic Tradition”, International Conference on the Book “The Other Prophet: Jesus in the Qur'an”, written by Mouhanad Khorchide and Klaus von Stosch, Paderborn University.
2022, “The Goddess Al-Uzza: From an Idol to a Black Woman”, A Feminist Study in the Growth of an Islamic Tradition”, The 51st Annual Conference “Lives of Hadith”, North American Association of Islamic and Muslim Studies (NAAIMS), Cosponsored by University of Florida (UF).
2022, 'Al-lat, al-‘Uzza and Manat: from goddess to demon', international conference “Good and Bad Demons”, Trinity College, Dublin, Ireland.
2022, 'Mother- and Woman-Earth in the Qur’ān', International online workshop “Scriptural Sexuality: From Ugarit to Islam, and beyond.”, University of Dublin, Ireland.
2021, 'Hidden Identities: Arabian goddesses in Qur’ānic verses', International Symposium on Religion and Civilization in the Middle East, Necmettin Erbakan University, Konya, Turkey.
2019, 'The Daughters of Allah: Possibilities of the Historical Reconstruction in the Qur’anic Revelation', International Conference 'the Qur’an in its Milieu of Origin; Possibilities of the Historical Reconstruction of the Qur’anic Revelation', Münster University, Germany.
2020.'The Daughters of Allah in the Muslim traditional Material', International Conference, Iran.
12. نقد و بررسی کتاب «انگاره بتپرستی و پیدایش اسلام»، نوشته جرالد هاوتینگ و ترجمه: اعظم پویا و مریم پیروان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1403.
13. «آیین بلاگردانی، بازتابی نمادین از اهمیت مسئولیت اجتماعی در قرآن کریم»، همایش ملی قرآن و مسئولیت اجتماعی، 1398.
14. «متشابهات لفظی قرآن کریم و چالش اعجازین آنها»، همایش ملّی اعجاز قرآن، 1398.
15. «انگاره بنات الله در باورهای اسطورهای اعراب»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1398.
16. «بیان اساطیری در قرآن کریم»، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات، گروه علوم قرآن و حدیث، 1396.
17. «اصطلاحشناسی بیان اساطیری در مطالعات ادبی قرآن کریم»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1396.
18. «گونهشناسی و نقد انواع مطالعات اسطوره و قرآن کریم»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1396.
19. بررسی و نقد کتاب «خاندان پیامبر در کتاب مقدس و قرآن»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1396.
20. «دراسه فی التقدیم والتأخیر فی الایات المتشابه فی القران الکریم»، المؤتمر المقدس5: مالزی، دانشگاه UM، 1394.
21. «خوانش هرمنوتیکی آیات متشابه لفظی قرآن کریم»، تهران: باشگاه اندیشه، 1396.
22. آشنایی با فنون مقالهنویسی، دانشگاه اصفهان، 1394-1393.
23. آشنایی با فنون پروپوزالنویسی، دانشگاه اصفهان، 1394.
افتخارات و جوایز
1. کتاب «انگاره بناتِ خدا» — نامزد چهلوسومین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، 1404.
2. پژوهشگر شایسته تقدیر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی- تهران، 1399.
3. برگزیده جشنواره کتاب سال دانشجویی، 1397.
4. دانشجوی نمونه کشوری در مقطع کارشناسی ارشد، وزارت علوم و تحقیقات کشور، 1390.
5. برگزیده چهاردهمین همایش بانوان قرآنپژوه، بخش پژوهش، 1394.
6. بانوی فعال قرآنی کشور، 1392.
7. پایان نامه شایسته تقدیر در رشته علوم قرآن و حدیث، پایان نامههای برتر دانشجویان، 1389.
8. فارغالتحصیل رتبه اول مقطع دکتری و نفر اول آزمون جامع دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، 1394.
9. رتبه اول آزمون تخصصی ورودی مقطع دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، 1391.
10. نفر اول نوزدهمین مسابقات کشوری قرآن کریم، ویژه اساتید، رشته حفظ کل، 1393.
11. نفر دوم بیست و سومین جشنواره ملی قرآن دانشجویان، رشته حفظ کل، 1387.
12. نفر دوم بیستمین مسابقات قرآن دانشجویان وزارت علوم، رشته حفظ 20 جزء، 1383.
دانشجوی نمونه دانشگاه اصفهان،1390و1391.
13. بسیجی نمونه کشور، 1389.
دبیری همایشها
1. Conference Organizer and Convener International Conference on the Book "Mary in the Quran: Friend of God, Virgin, Mother", University of Bonn, Germany, 2023.
2. دبیر اجرایی پنجمین هماندیشی «جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی؛ قرآن و مسئولیت اجتماعی»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1398.
3. دبیر اجرایی سومین هماندیشی جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی، روششناسی مطالعات میانرشتهای قرآن کریم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1395.
4. دبیر اجرایی اولین کارگاه بین المللی هرمنوتیک کتب مقدس، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، 1395.
5. دبیر علمی کمیته نشریات بیست و چهارمین دوره مسابقات قرآن دانشجویان وزارت علوم، 1389.
سوابق تدریس
- کارشناسی ارشد
1. علوم قرآن- روش تحقیق، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1396-1394.
2. تاریخ قرآن- علوم قرآن، دانشکده علوم قرآنی، واحد دولت آباد-اصفهان، 1395-1391.
3. تفسیر موضوعی قرآن، دانشگاه غیرانتفاعی المهدی-اصفهان، 1395- 1393.
- کارشناسی
1. دروس عمومی نهاد رهبری (تفسیر قرآن، اندیشه اسلامی): دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد-اصفهان 1392-1387.
2. صرف و نحو کاربردی، دانشگاه اصفهان، 1395-1394.
3. تفسیر موضوعی قرآن- تفسیر موضوعی نهج البلاغه، نهاد رهبری، دانشگاه اصفهان، 1395-1393.
4. رجال- فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه الزهرا، 1396.
5. تفسیر موضوعی قرآن، دانشگاه غیرانتفاعی صبح صادق-اصفهان، 1395- 1393.
6. علوم قرآنی 2-5: دانشکده علوم قرآنی، واحد دولت آباد-اصفهان، 1395-1391.
سوابق اجرایی
1. مدیر گروه مطالعات تاریخی و فرهنگی قرآن، پژوهشکده مطالعات قرآنی، 1403-1401.
2. عضو هیأت داوران و کمیته علمی اولین جشنواره قدردانی از پایاننامههای برتر علوم انسانی در زمینه تولید و اشتغال، 1396.
3. دبیر اجرایی مجله مطالعات میانرشتهای قرآن کریم، انجمن علمی ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 96-1395.
4. سردبیر و عضو هیئت تحریریه نشریه علمی- تخصصی زلال، 94- 1389.
5. مدیرمسئول و سردبیر ویژه نامه بیست و چهارمین دوره مسابقات قرآن دانشجویان وزارت علوم، 1388.