دیدار ریاست پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اعضای هیئت علمی و پژوهشگران پژوهشکده دانشنامه‌نگاری

ابتدا آقای دکتر مهدی بنایی جهرمی رئیس پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری، خدمت آقای دکتر امیری طهرانی و هیئت همراه خوش‌آمد و خیرمقدم گفتند. سپس خانم دکتر افسانه زارعی دهباغی کارشناس محترم پژوهشگاه، ضمن بیان تاریخچة فشرده‌ای از فعایت‌های دانشنامه‌نگاری از بدو تأسیس در 1371 تا 1387 (با نام بنیاد دانشنامة بزرگ فارسی) و از 1387 تا 1397 (با نام بنیاد دانشنامه‌نگاری ایران تا پیش از ادغام در پژوهشگاه) و از آن تاریخ تاکنون (با نام پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری)، به 60 اثر مرجع شامل 70 عنوان دانشنامة تدوین شده و در حال تدوین در همکاری با بیش از 300 تن از استادان و صاحبنظران داخل و خارج از پژوهشکده و مشارکت با دانشگاه خوارزمی، دانشگاه کاشان، مؤسسة‌ کار و تأمین اجتماعی وسازمان بنادر و دریانوردی، سازمان همیاری شهرداری و دهیاری کشور، شرکت انرژی‌های نوین و برخی مؤسسات دیگر است. ایشان سپس کتابخانة پژوهشکده را با حدود هفت هزار عنوان کتاب معرفی کردند. اشاره به کسب افتخارات ملی برخی از دانشنامه‌ها و آثار مکتوب دیگر از جمله «دانشنامة کارآفرینی» که برندة جایزة کتاب سال و «دانشنامة مطالعات بین‌المللی ورزشی» پژوهشکده که در داوری‌های کتاب سال شایستة تقدیر اعلام شد، و برگزیده شدن نامزدی کتاب «بهینه‌سازی سلامت گله‌های طیور» نوشتة خانم‌ها دکتر ریما مرشد و دکتر مهلا آرین‌پور در آئین کتاب سال1404 ، بخش دیگری از گزارش ایشان بود. همچنین از چند نفر از همکاران که در ابعاد ملی، پژوهشگران برتر شدند و افتخاراتی کسب کردند نام برده شد، از جمله خانم دکتر آزیتا افراشی و آقای دکتر محمدعلی سلمانی ندوشن که پژوهشگران پُراستناد در حوزة تخصصی خودشان شدند، و سرکار خانم دکتر مهلا آرین‌پور که رسالة دکتریشان، نامزد جایزة فارابی شد. برگزاری مراسم بزرگداشت سی‌وسومین و سی‌وچهارمین سالگرد تأسیس بنیاد دانشنامة بزرگ فارسی (پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری کنونی) و نکوداشت استاد فقید احمد بیرشک، رونمایی از آثار فاخر و ارزندة «دانشنامة فرش» و «دانشنامة محیط زیست»، بزرگداشت سالگرد شهادت همکار فقید، مهندس مجید جواهریان در زمرة دیگر فعالیت‌هایی بود که در چند سال اخیر در این مجموعه صورت پذیرفت.
در ادامه آقای دکتر محسن بهلولی فسخودی، معاون محترم پژوهشکده، گذرا و مختصر به برخی آسیب‌شناسی‌هایی که دانشنامه‌نگاری با آن روبه‌رو است پرداختند، از جمله زمان‌بر بودن پروژه‌ها و متوقف ماندن طرح‌ها و فعالیت‌های کارفرمایی با مشارکت نهادهای بیرونی، به‌سبب تغییر سلیقه و رویکرد مدیریتی کلان پژوهشگاه در سال‌های اخیر، برای نمونه «دانشنامة محیط زیست» ، بهره‌گیری اندک مؤسسات بیرونی از دانش اعضای هیئت علمی در طرح‌های کارفرمایی که عملاً موجب به تعویق افتادن یا اخذ نشدن امتیازها و ارتقأها شده است (این مشکل در دانشنامه‌های تألیفی، به مراتب بیشتر است). به‌نظر می‌رسد که لازم است راهکارهایی برای عملی شدن کسب امتیازها اندیشیده شود. ایشان در بخش دیگری از سخنان، به امکان بالقوة برقراری دوره‌های تحصیلات تکمیلی در پژوهشکده از راه جذب دانشجوی دورة ارشد و دکتری در رشته‌های‎ فرهنگ‌نویسی و دانشنامه‌نگاری و امکان برگزاری کارگاه‌های تخصصی دانشنامه‌نگاری اشاره داشتند. ایشان چالش دیگر را متوقف ماندن نشریة «فصلنامة مطالعات دانشنامه‌نگاری» اعلام کردند که ادامة فعالیت آن در گرو برطرف شدن موانع حقوقی است؛ چرا که مشکل فعلی مجله نداشتن سردبیری است که لزوماً باید رتبة استاد تمامی داشته باشد.
...آقای دکتر بنایی نیز یادآور شدند که بعد از ادغام، ظاهراً دانشنامة جدیدی در مشارکت با مؤسسات بیرونی کلید نخورده است. آقای دکتر اسمعیلی عضو هیئت علمی پژوهشکده هم اظهار داشتند که در فاصلة سال‌های 1397 نا 1400یک یا دو مورد قرارداد امضا شد از جمله قرارداد «دانشنامة مجلس و قانون‌گذاری» با مجلس که عملاً به نتیجه نرسید.
سپس آقای دکتر مسعود رضایی عضو محترم کمیتة علمی «دانشنامة جامع علوم انسانی» پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری در مورد پایگاه داده‌ها (سایت برخط) این دانشنامه ، مراحل نخست طراحی و شکل‌گیری زیرساخت این پایگاه در دامنة سایت پژوهشگاه و بعد از آن رسیدن به سایت مستقل، گفتند که ایدة آن این است که فعلاً کل نوشتارهای تولیدشدة پژوهشکده در حوزة علوم انسانی روی این سایت بارگذاری شود و سایر پژوهشکده‌های پژوهشگاه هم با ارسال مطالب خودشان بر غنای آن بیفزایند. با وجود چنین بستری، موضوع زمان‌بر بودن فرایند شکل‌گیری دانشنامه‌ها نیز تاحد زیادی رفع خواهد شد. امیدواریم این سایت به پایگاهی شاخص و مرجع در زمینة علوم انسانی تبدیل شود. ایشان همچنین تاکید داشتند که مؤلفه‌های اختصاصی این دانشنامه، قابلیت مطرح شدن در قالب طرح ملی را دارد.
در ادامة معرفی «دانشنامة [برخط]جامع علوم انسانی» خانم دکتر مهلا آرین‌پور، دیگر عضو محترم کمیتة علمی این دانشنامه توضیح دادند که برآورد طراحی اختصاصی صفر تا صد پایگاه دادهای مستقل برای این دانشنامه بین 5ر2 تا 3 میلیارد تومان و عملاً ناممکن بود. درنتیجه به‌ناچار از محیط سینا وب که بستری فصل‌نامه‌ای داشت و برای ویژگی‌های دانشنامه‌ای چندان مناسب به‌نظر نمی‌رسید استفاده شد. تلاش فراوانی در جهت تغییر ساختار اولیة آن صورت گرفت و خوشبختانه ظرفیت نامحدودی برای قراردادن مقاله‌ها در آن ایجاد شد. بلافاصله در مدتی کوتاه، ده جلد از دانشنامه‌های منتشر شدة پژوهشکده با سخت‌کوشی کمیتة اجرایی، در این پایگاه بارگذاری شد. هم‌اکنون این امکان وجود دارد که با تغییرنام احتمالی دانشنامه، دانشنامه‌هایی با موضوعی غیر از علوم انسانی را هم به گنجینة مقالات آن افزود.
سپس آقای مهدی جعفری، مسئول محترم اجرایی پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری، چالش‌های عمدة اجرایی مجموعه را لزوم اصلاح ساختار سازمانی پژوهشکده (از منظر اجرایی)، حفظ بدنة کارشناسی، فعالیت نداشتن کتابخانه به‌علت مستقر نبودن کتابدار، فرسوده بودن رایانه‌های همکاران و لزوم ارتقأ سطح کیفی آنها، مستقر نبودن کارشناس رایانه در مجموعه، کارنکردن نمایشگرهای اطلاع‌رسانی طبقات، نقص دوربین‌های مداربسته،‌ نیاز به تعمیر سیستم سرمایشی‌گرمایشی و رنگ‌آمیزی اتاق‌ها عنوان کردند.
جناب آقای دکتر سید محمد‌رحیم ربانی‌زاده سرپرست محترم معاونت اداری، مالی و مدیریت منابع یادآور شدند که بهتر است بیان مشکلات و مطالب به‌صورت کتبی هم صورت بگیرد تا بتوان آنها را پیگیری کرد. ایشان همچنین اعلام داشتند که در دورة ریاست جدید پژوهشگاه، اعتبارات خوبی جذب شده و به‌لحاظ رفاهی و عمرانی، قدم‌های مثبتی برداشته شده است و تلاش درجهت بهبود وضعیت، با جدیت ادامه دارد؛ ازجمله، گرنت‌های معوقة برخی از اعضای هیئت علمی، به زودی پرداخت خواهد شد. ایشان در ادامه، موافقت کلی با تغییر ساختار پژوهشکده، و موافقت اصولی با تأمین هزینه‌های جاری سایت دانشنامة علوم انسانی را اعلام کردند.
سرکار خانم دکتر فاطمه براتلو، سرپرست محترم معاونت کاربردی‌سازی علوم انسانی و فرهنگی، درخصوص لزوم بازنگری در آئین‌نامه‌های مرتبط با امتیاز و ارتقأ و مشکل متوقف ماندن طرح‌های کارفرمایی، پیشنهاد تعیین نماینده‌ای از سوی پژوهشکده برای تعامل با حوزة معاونت کاربردی‌سازی را مطرح ساختند.
جناب آقای دکتر هادی وکیلی، سرپرست محترم دبیرخانة هیئت‌ اجرایی جذب اعضای هیات‌علمی پژوهشگاه، احتمال جذب نیروی کتابدار خبره، به پیشنهاد بنیاد ملی نخبگان را عنوان کردند.
جناب آقای دکتر مالک شجاعی جشوقانی، سرپرست محترم مدیریت پژوهشی پژوهشگاه ضمن اشارة گذرا به برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلند‌مدت، بر تلاش درجهت رسیدن از کار فردی به پژوهش جمعی تأکید کردند.
در ادامه، ریاست محترم پژوهشگاه، جناب آقای دکتر سید محمدرضا امیری طهرانی‌ ضمن ابراز خرسندی از حضور دوباره در پژوهشکدة دانشنامه‌نگاری، تاکید کردند که این مجموعه به‌رغم بهره‌گیری از تعداد کمی از اعضای هیئت علمی و کارشناسان پژوهشی، دستاوردهای بزرگی داشته است. ایشان دانشنامه‌نگاری را ابزاری بسیار موثر در ترویج علم، دانش و فرهنگ دانستند. از دیدگاه ایشان دانشنامه‌نگاری یکی از ارکان و مراحل اثربخش دانش و آگاهی است که باید به جد به آن پرداخت. دکتر امیری طهرانی در ادامه افزودند که بعد از شنیدن چالش‌ها و معضلات باید با جدیت و همفکری با خود اعضا به راهکارها فکر کرد و در این میان ممکن است نیاز به تشکیل کمیته‌هایی باشد. در مورد کارهای کارفرمایی هم تلاش خواهد شد تا حد امکانات موجود در پژوهشگاه، همکاری صورت بگیرد و عقد قراردادهای جدید ممکن شود. ایشان همچنین با ابراز خوشحالی از شروع به کار پایگاه داده‌های «دانشنامة جامع علوم انسانی» اقدام لازم برای تامین منابع آن را ضروری دانستند و درخصوص معضلات مربوط به ساختار سازمانی گفتند که این امکان وجود دارد تا در میان‌مدت، با گرفتن مشورت از خود پژوهشکده‌ها به ساختار کارآمد و مظلوب برسیم. همچنین در مورد بهینه‌سازی سامانة رایانه‌های پژوهشکده نیز ابراز امیدواری کردند تا منابع لازم آن فراهم شود. 
در بخش پایانی این دیدار اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و همکاران پژوهشکده، در فضایی صمیمانه، برخی دغدغه‌ها و مشکلات خود را به‌صورت مستقیم با ریاست محترم پژوهشگاه و هیئت همراه مطرح ساختند.

دبیر جلسه: مهرداد سرمدی