گزارش هم اندیشی جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی

۱۵ فروردین ۱۳۹۴ | ۱۹:۱۲ کد : ۹۶۷۰ خبر و اطلاعیه
تعداد بازدید:۳۰۶
هم اندیشی جایگاه مطالعات قرآنی در تحولات علوم انسانی به همت گروه مطالعات قرآنی در تاریخ 19/12/93 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی  با حضور اساتید و دانشجویان و صاحب نظران حوزه مطالعات قرآنی برگزار گردید. در ابتدا پس از قرائت قرآن خانم دکتر پارسا دبیر همایش به تبیین اهمیت و ضرورت این نشست پرداخت و گفت برگزاری این هم اندیشی در راستای اهداف راهبردی گروه مطالعات قرآنی تدارک شده است.  چنانکه مهم ترین راهبرد ما بومی‌سازی، بسط و تعمیق مطالعات میان‌رشته‌ای در حیطه مطالعات قرآنی ونیز شناخت و واکاوی مسائل پژوهش متناسب با نیازهای روز ایران اسلامی و جهان اسلام است.  وی در بخشی از سخنانش گفت :باید مطالعات قرآنی به عنوان یک رشته علمی مستقل با ساز و کارهای آن بویژه  بحث روش شناسی آن باز تعریف شود. مطالعات قرآنی به عنوان یک علم باید بتواند جهان امروز را تحت تأثیر قرار دهد. این هم اندیشی یعنی جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی دقیقاً به دنبال این معناست که نشان دهد چگونه این علم می تواند دیگر علوم از جمله علوم انسانی را متحول سازد.باید تأکید کرد که حساب قرآن به عنوان یک متن مقدس از علم مطالعات قرآنی جداست ونباید این دو مقوله را با یکدیگر خلط نمود.قرآن بی تردید کتاب هدایت و انسان سازی است واساساً تحولی که قرآن درباره مفهوم انسان و کارکرد آن در هستی در عصر  نزول یعنی 15 سده پیش ارائه داده امری است که در تاریخ ادیان و تاریخ فلسفه و مکاتب فکری بدیل و نظیری ندارد.قرآن کریم گفتمان خداگونگی انسان(30 بقره) وکرامت ذاتی انسان(70 اسرا) و خلیفه الله بودن او را در دوره ای مطرح کرده که هیچ ایده ای درباره اهمیت و اصالت انسان و انسان گرایی در هیچ مکتبی وجود نداشت. در جهان بینی قرآنی؛ هستی بتمامی قائم به خداوند است.همه چیز به اراده خداوند و با اشاره او هستی می گیرند و زنده می شوند و با اشاره او نیست می شوند و می میرند.الله تعالی هم توانای بی نهایت است و هم دانای بی منتها.  و همین خداوند در کلام خود در قرآن کریم اعلام می دارد که انسان جانشین و خلیفه او در زمین است ،که انسان در روی زمین مکنت و حاکمیت دارد. (اعراف10) و همه آنچه در زمین و آسمان است (لقمان20) از خورشید و ماه و آنچه در دریاهاست همه مسخر و تحت امر انسان است.

قرآن کریم ایده های آسمانی دیگری را در رابطه با ابعاد وجودی انسان ،هدایت و رستگاری انسان،روش های تعامل اجتماعی و حقوقی و اخلاقی انسان طرح کرده که ازهمان سده های نخستین اسلامی الهام بخش دانشمندان مسلمان و غیر مسلمان بوده است.مجموع آموزه های قرآنی در باره انسان آنقدر عمیق ،دقیق و منطبق با فطرت انسان بوده است که در فاصله کوتاهی از نزول قرآن تمدن درخشان اسلامی شکل گرفت و در طول قرون دراز دامن تر و گسترده تر شد. در سده های متقدم اصطلاح علوم انسانی شکل نگرفته و تمایزی بین علوم تعریف نشده بود اما امروز می توان همه آثار و تألیفات دانشمندان مسلمان را به نوعی تحول در علوم انسانی تلقی کرد.در واقع می توان نظریه های ابن جنی در زبانشناسی،سیبویه در صرف و نحو،ابن سیرین در تعبیر رویا و ابن سینا در فلسفه و علم النفس را تأثیر مطالعات قرآنی در علوم انسانی دانست.حداقل باین اعتبار که این نظریه ها از سوی کسانی پدید آمده که به قرآن و آموزه های آن آگاهی و ایمان داشته اند.اما در رابطه با علوم انسانی به معنای مدرن آن که از دوران دکارت به بعد یعنی از سده شانزدهم میلادی به این سو شکل گرفته تبیین جایگاه مطالعات قرآنی در تحول علوم انسانی امر پیچیده ای است و حد اقل با دو رویکرد بدان پرداخته شده است.عده ای معتقدند همه عالم آیات الهی هستند و علوم انسانی مدرن نیز برآمده از تفکرات بشریت و حاصل اندیشه انسان است و با آموزه های الهی و قرآنی تعارضی ندارند.

عده دیگر معتقدند علوم انسانی مدرن حاصل نگاه ویژه ای به انسان و مؤلفه های خاصی است که با آموزه های قرآنی جمع نمی شود .

کمیته علمی این هم اندیشی در 4 محور این دو رویکرد را مورد بررسی قرار می دهد.

  • انتظارات بشر از دین و قلمرو مطالعات قرآنی
  • الزامات معرفت‌شناختی و روش‌شناختی مطالعات میان‌رشته‌ای
  •  اقتضائات عصر جدید و مطالعات قرآنی
  •  الزامات تدبّر و بهره‌برداری عمومی از قرآن کریم

و تلاش می کند با جمع بندی ایده های استادان و صاحبنظران این عرصه راهبردهای مناسبی برای  سیاستگذاری و برنامه ریزی مطالعات قرآنی در ایران فراهم کند.    

  خانم دکتر لاله افتخاری رئیس فراکسیون قرآن و عترت مجلس شورای اسلامی سخنران ومهمان افتخاری این نشست بودند که درباره بودجه گذاری‌هایی که در این زمینه در مجلس و قوه مقننه صورت پذیرفته است و لزوم این کار سخنانی را بیان فرمودند.ریاست محترم پژوهشگاه جناب دکتر صادق آیینه‌وند درباره مقدس بودن زبان قرآن و جایگاه عظیم آن در علوم انسانی و کارهایی که در این زمینه در پژوهشگاه صورت گرفته مطالبی بیان فرمودند.سخنرانی دکترسید محمد علی ایازی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی درباره انتظارات بشر از دین و قلمرو مطالعات قرآنی بود.   ایشان هدف از رسالت قرآن را انسان سازی و نهادینه کردن اخلاق دانستند و بحث شخصیت و منزلت و کرامت انسانی در قرآن را مطرح نمودند.

پس از ایشان دکتر سید رضا مودب رئیس کرسی‌های نظریه پردازی قرآن و حدیث درباره جایگاه کرسی‌های نظریه پردازی قرآنی در تحول علوم انسانی سخنانی را بیان فرمودند. باعتقاد ایشان نظریات این کرسی‌ها مبتنی بر مبانی اصیل و روشمند قرآن و حدیث است و در مواجهه با نظریات سکولار و غیر دینی خدمتی ماندگار در تحول علوم انسانی است. آقای دکتر  محمد رضا حشمتی معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد نیز درباره فعالیت‌های قرآنی که در معاونت تحت امر ایشان صورت گرفته است مطالبی را ارائه کردند و حل مشکلات در زمینه‌قرآنی شدن جامعه را علاوه بر تشکیل همایش منوط به ریشه‌یابی  مشکل فرهنگی دوری از قرآن  در جامعه دانستند. دکتر احمد پاکتچی مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع) دومین سخنران اصلی هم اندیشی بود که درباره الزامات معرفت شناختی و روش شناختی مطالعات میان رشته‌ای بحث کرد. ایشان در هرنوع ارتباط میان رشته‌ای ایجاد پل‌های لازم میان نظام معرفتی، روش شناسی و زبان دو رشته را ضروری دانستند و معتقد بودند پیام قرآن خدایی است ولی زبان قرآن زبان انسانی است و قول لغوی برای فهم متن مقدس برای ما حجت است.

درنشست بعد از ظهر پس از اقامه نماز و پذیرایی در ساعت 13:30 نشست دوباره آغاز گردید و دکتر پاکتچی به سوالات مدعوین  پاسخ گفتند. پس از ایشان دکتر ابوالفضل خوش منش عضو هیئت علمی دانشگاه تهران پیرامون زبان قرآن و اندیشه و دانش برآمده از آن خلاصه مقاله‌ی خویش را ارائه فرمودند. از نظر ایشان میان مقوله اندیشه و زبان رابطه‌ی وسیعی وجود دارد و اندیشه‌ای که از زبان قرآن بر می‌آید به قرآن متعهد است. راهکار ریشه‌ای دکتر خوش منش برای فراگیر شدن زبان قرآن، آموزش قرآن برای کودکان با روش و متد خاص بود تا در دهه آینده اثر خویش را نشان دهد و در مقاطع بالاتر با ایجاد پژوهش‌های میان رشته‌ای با رعایت استانداردهای ملی این هدف محقق می‌گردد.دکتر محمد علی لسانی آخرین سخنران این نشست بود که پیرامون الزامات تدبّر و بهره‌برداری عمومی از قرآن کریم به طور مبسوط صحبت کرد.


نظر شما :