گزارشی از مقاله «واکاوی عوامل موثر بر تعهد سازمانی در سازمان های پژوهش-محور»
گزارشی از مقاله «واکاوی عوامل مؤثر بر تعهد سازمانی در سازمانهای پژوهشمحور»[1]
فاطمه براتلو
هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و رتبهبندی عواملی است که بر تعهد سازمانی کارکنان و اعضای هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تأثیر میگذارند. پژوهشگران تلاش کردهاند مشخص کنند کدام عوامل بیشترین نقش را در افزایش وفاداری، تعلق خاطر و ماندگاری کارکنان در سازمان دارند.
لازم به ذکر است این مقاله که در سال ۱۴۰۰ بر پایه یک پرسشنامه علمی استاندارد تدوین و اجرا شده است، به بررسی عوامل مؤثر بر تعهد سازمانی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی پرداخته است. با توجه به گذشت حدود پنج سال از اجرای این پژوهش، تحولات ایجادشده، شیوههای مدیریت، فناوریهای نوین، انتظارات کارکنان و شرایط اجتماعی و اقتصادی، احتمال تغییر در نگرش کارکنان و میزان تعهد سازمانی آنان را افزایش داده است. از این رو، اجرای مجدد همان پرسشنامه در شرایط کنونی و تحلیل نتایج حاصل، میتواند امکان مقایسه وضعیت فعلی با یافتههای پژوهش سال ۱۴۰۰ را فراهم سازد و تصویری روشن از روند تغییرات تعهد سازمانی و عوامل مؤثر بر آن ارائه دهد. نتایج این مقایسه نهتنها میتواند میزان اثربخشی سیاستها و برنامههای مدیریتی اجراشده در سالهای اخیر را ارزیابی کند، بلکه با شناسایی نقاط قوت، چالشها و زمینههای نیازمند بهبود، مبنایی علمی و قابل اتکا برای برنامهریزی، تصمیمگیری و تدوین راهبردهای آینده سازمان فراهم خواهد کرد.
در ادامه گزارشی از دستاوردهای این مقاله خواهد آمد:
تعهد سازمانی چیست؟
تعهد سازمانی نوعی وابستگی روانی و عاطفی فرد به سازمان است که باعث میشود:
به اهداف سازمان وفادار بماند.
برای موفقیت سازمان تلاش بیشتری انجام دهد.
تمایل کمتری به ترک سازمان داشته باشد.
بر اساس مدل آلن و مایر، تعهد سازمانی سه بعد دارد:
تعهد عاطفی: علاقه و وابستگی قلبی به سازمان.
تعهد مستمر: ماندن در سازمان به دلیل هزینههای ترک آن.
تعهد هنجاری: احساس وظیفه اخلاقی برای ادامه همکاری با سازمان.
اهمیت تعهد سازمانی
پژوهش بیان میکند که تعهد سازمانی موجب:
افزایش بهرهوری
بهبود عملکرد
رضایت شغلی بیشتر
کاهش غیبت
کاهش جابهجایی کارکنان
افزایش رفتارهای داوطلبانه و همکاری میشود.
در مقابل، نبود تعهد باعث:
کاهش انگیزه،
افت کیفیت کار،
افزایش ترک خدمت،
از دست رفتن دانش سازمانی،
و تحمیل هزینههای سنگین به سازمان خواهد شد.
پیشینه پژوهش
مقاله دهها تحقیق داخلی و خارجی را مرور کرده است.
نتایج مشترک تحقیقات نشان میدهد که تعهد سازمانی با عوامل زیر ارتباط مثبت دارد:
رضایت شغلی
عدالت سازمانی
اخلاق حرفهای
فرهنگ سازمانی
کیفیت زندگی کاری
حمایت سازمانی
توانمندسازی
خودکارآمدی
مدیریت استعداد
سرمایه اجتماعی
جامعهپذیری سازمانی
سلامت سازمانی
در مقابل، عواملی مانند استرس شغلی و ابهام نقش، تعهد سازمانی را کاهش میدهند.
روش تحقیق
نوع تحقیق:
کاربردی
توصیفی ـ پیمایشی
جامعه آماری:
کارکنان و اعضای هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
تعداد افراد نمونه:
۸۰ نفر
ابزار گردآوری اطلاعات:
پرسشنامه محققساخته
منابع علمی
مصاحبه و مشاهده
برای تحلیل دادهها از نرمافزار SPSS و آزمون آماری فریدمن جهت رتبهبندی عوامل استفاده شده است.
یافتههای اصلی
پژوهش عوامل مؤثر را در چهار گروه بررسی کرده است:
۱. ویژگیهای فردی
مواردی که وضعیت مطلوبی داشتند:
انگیزه پیشرفت
شایستگی انجام کار
سلامت جسمی و روانی
رضایت از مفید بودن کار
سازگاری با محیط کار
اما میزان استرس شغلی در سطح نسبتاً بالا گزارش شده است.
۲. ویژگیهای شغلی
نتایج نشان داد:
استقلال کاری زیاد است.
تنوع شغل در حد متوسط است.
ابهام نقش و تعارض نقش نسبتاً زیاد است.
پیچیدگی وظایف در حد متوسط است.
۳. ویژگیهای ساختاری
از مهمترین نقاط قوت:
ارزیابی عملکرد بر اساس صداقت و شایستگی
تفویض اختیار
ایجاد امنیت شغلی
توجه به تفاوتهای فردی
ارائه بازخورد مناسب
گزارش شده است.
۴. ویژگیهای سازمان و مدیریت
از مهمترین ویژگیهای مثبت:
محیط مناسب برای کار
آموزش کارکنان
توسعه مهارتها
عدالت در ترفیع
همکاری بین بخشها
اعتماد
کار تیمی
ارزش دادن به صداقت
امکان ارتقای شغلی
انتقادپذیری مدیران
شناخته شدند.
وضعیت تعهد سازمانی
پاسخدهندگان به طور کلی:
احساس تعلق نسبتاً خوبی به سازمان داشتند.
احساس مسئولیت اخلاقی نسبت به سازمان وجود داشت.
وابستگی عاطفی در سطح متوسط رو به بالا بود.
تمایل به تلاش بیش از وظایف رسمی نیز در حد متوسط گزارش شد.
مهمترین عوامل مؤثر بر تعهد سازمانی
بر اساس آزمون فریدمن، مهمترین عوامل به ترتیب عبارتاند از:
رضایت از شغل
ارزش دادن به ابتکار و خلاقیت
انگیزه پیشرفت
احساس امنیت شغلی
ارزیابی عملکرد بر اساس صداقت و شایستگی
عدالت در ترفیع
امکان ارتقای شغلی
افزایش دانش و تجربه
احساس غرور از عضویت در سازمان
عدالت در پرداخت حقوق و مزایا
شایستگی انجام کار
برنامهریزی برای امنیت شغلی
صداقت و صراحت در سازمان
رضایت از مفید بودن کار
انتقادپذیری مدیران
توان مدیریتی مدیران
سلامت جسمی و روانی کارکنان
درک ارزش شغل
وجود همکاری و اعتماد بین بخشها.
تفاوت عوامل بر اساس ویژگیهای فردی
پژوهش نشان داد که اولویت عوامل مؤثر بسته به گروههای مختلف متفاوت است:
مردان: رضایت شغلی، خلاقیت، انگیزه پیشرفت و روابط صمیمانه را مهمتر دانستهاند.
زنان: خلاقیت، رضایت شغلی، امنیت شغلی و شایستگی انجام کار را در اولویت قرار دادهاند.
افراد جوانتر: امنیت شغلی اهمیت بیشتری دارد.
افراد با سابقه بیشتر: عدالت در ترفیع، امنیت شغلی و فرصتهای توسعه اهمیت بیشتری یافتهاند.
همچنین تفاوتهایی بر اساس تحصیلات، وضعیت تأهل، نوع استخدام و جایگاه سازمانی مشاهده شد.
نتیجهگیری
مهمترین نتیجه پژوهش این است که عوامل مرتبط با شغل و مدیریت سازمان بیشترین تأثیر را بر تعهد سازمانی دارند و اثر آنها از ویژگیهای فردی یا ساختاری بیشتر است. بنابراین، اگر مدیران بخواهند تعهد کارکنان را افزایش دهند، باید بر این اقدامات تمرکز کنند:
افزایش رضایت شغلی
ایجاد امنیت شغلی
برقراری عدالت در ارزیابی و ارتقا
حمایت از خلاقیت و نوآوری
تقویت آموزش و توسعه مهارتها
ایجاد فضای مبتنی بر اعتماد، همکاری و احترام
ارتقای کیفیت مدیریت و ارتباط مدیران با کارکنان.
[1] براتلو، فاطمه،1400،واکاوی عوامل موثر بر تعهد سازمانی در سازمان های پژوهش-محور،دومین کنفرانس بین المللی چالش ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری،دامغان