از «فناوری اطلاعات در خدمت علوم انسانی» تا «علوم انسانی دیجیتال»

با نگاهی به فعالیت ده سال گذشته پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در فضای مجازی، پی می‌بریم که این نهاد علمی در تلاش بوده تا از فناوری اطلاعات و ارتباطات در خدمت علوم انسانی به عنوان ابزار ارائه محتوا به بهترین نحو بهره گیرد؛ نظیر بازتاب فعالیت‌های پژوهشی در وب سایت، ارائه خدمات رایگان دسترسی آزاد و سریع مخاطبان علوم انسانی به محتوای تولید شده علمی فارسی در «پرتال جامع علوم انسانی »، ارائه فایل سخنرانی‌ها و نشست‌های مهم پژوهشگاه جهت دسترسی عموم علاقمندان به مباحث علمی روز علوم انسانی و.... این فعالیت‌ها موفقیت‌های پی‌درپی در رتبه‌بندی‌های جهانی و تامین نظر طیف وسیع مخاطبان اعم از اساتید علوم انسانی، دانشجویان، خبرنگاران و علاقمندان را درپی داشته است و ارتباط با آنان را از  طریق ابزار مختلف فناوری اطلاعات از قبیل سایت، شبکه‌های اجتماعی و... ممکن ساخته است.

اما در حال حاضر، هم قدم با فعالیت‌های جهانی در حوزه علوم انسانی و پیشرفت‌های خدمات الکترونیک، پژوهشگاه در نظر دارد تلاش‌های حوزه فناوری اطلاعات را معطوف به مفهوم جدید «علوم انسانی دیجیتال» سازد و خدمات نوین و متفاوتی در این عرصه ارائه نماید. علوم انسانی دیجیتال به شکل‌های جدیدی از فعالیت‌های تحقیقاتی و دانشگاهی اطلاق می‌شود که به دنبال پژوهش، تدریس و انتشار فعالیت‌های مشترک بین‌رشته‌ای و مبتنی بر رایانه است. علوم انسانی دیجیتال چیزی فراتر از رواج ابزار رایانه‌ای و اینترنت است، دیجیتالی شدن مقالات، کتاب‌ها و متون علوم انسانی به معنای علوم انسانی دیجیتال نیست. علوم انسانی دیجیتال، ابزار و متدهای دیجیتالی را ارائه می‌دهدکه برای تولید و نشر دانش مورد استفاده قرار می‌گیرند و به این ترتیب منابع علوم انسانی صرفاً دیگر فقط کلمات چاپ شده نیستند. با تولید و استفاده از برنامه‌های کاربردی و تکنیک‌های جدید، در علوم انسانی نوع جدیدی از آموزش و پژوهش ممکن شده است. این حوزه در حال حاضر با گستره عظیمی از متدها احاطه شده است. مانند سه بعدی‌سازی آثار تاریخی، تولید مقالات و رسانه‌هایی که فقط به صورت دیجیتال تولید می‌شوند، تجزیه و تحلیل داده (data analytics)، ضبط داده (data capture)، ساختارسازی داده (structuring).

در حال حاضر فعالیت‌هایی نظیر زبان‌شناسی رایانشی به عنوان یکی از مصادیق علوم انسانی دیجیتال در پژوهشگاه در حال انجام است که مرکز فناوری اطلاعات پژوهشگاه در نظر دارد پروژه‌هایی مشابه را در حوزه تاریخ، ادبیات، روان‌شناسی و... با همکاری پژوهشکده‌ها اجرایی کند.