دکتر فرهاد زیویار

 

مشخصات فردی
نام فرهاد
نام خانوادگی زیویار
سال تولد ۱۳۴۸
تلفن محل کار ۸۸۶۱۰۳۹۳
مدارک تحصیلی
  • دکتری علوم سیاسی

سوابق پژوهشی

  • کارشناسی پژوهشی گروه اندیشه سیاسی اسلام و عضو هیات علمی پژوهشکده علوم سیاسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

اجرا و همکاری در طرح های پژوهشی

  • فعالیت‌های علمی،آموزشی و پژوهشی: دهها مورد استاد راهنما و مشاور رساله‌های دوره‌های دکتری و فوق لیسانس
  • تدریس در مقاطع دکتری و فوق لیسانس

عضویت و همکاری در طرح‌های پژوهشی

  • ادبیات جهادی در جنگهای ایران و روسیه، دانشگاه تهران (چاپ خلاصه طرح 1379(
  • اولویت‌ها و حساسیت‌ها در مدیریت حضرت علی (ع)، دانشگاه تهران
  • روشنفکران و ادبیات دوره مشروطه، دانشگاه تهران (چاپ خلاصه طرح 1384(
  • پژوهشی تاریخی راجع به جنگ های ایران و روس با تأکید بر هویت ملی ایران (3-1392(
  • بازتاب غرب و مدرنیته در سفرنامه های ایرانیان در اوایل دوره قاجار( 4-‌1393(

 

کتاب:

  •  اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم (جلد یک) تحمیل پیمان سه جانبه ،اعلان جنگ به آلمان و تصرف اماکن و اموال
  • اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم (جلد دوم) سانسور و مداخله در امور پولی و مالیاتی

 

مقالات

  • مقاله منبع شناسی و جریان‌شناسی فرهنگی و تاریخی جنگهای ایران و روسیه
  • مقاله علمی پژوهش ادبیات جهادی در جنگهای ایران و روسیه
  • ارائه و چاپ مقاله هویت ملی و آسیب شناسی آن در همایش تعامل اسلام و ایران
  • مقاله علمی و پژوهشی روشنفکران و ادبیات دوره مشروطیت
  • مقاله علمی و پژوهشی تحولات استراتژیک فرهنگ و مدیریت در فرآیند جهانی شدن
  • چاپ نقد، بررسی و مقدمه 5 اثر و متن اصلی یکصدمین سالگرد مشروطه
  • مقاله مبانی تحول استعلایی
  • مقاله تاملی بر نقش اقوام در باز تولید فرهنگت ملی
  • مقاله تحلیلی راجع به اندیشه های شیخ فضل اله نوری و تاثیر آن بر نهضت بیداری اسلامی
  • کندوکاوی پیرامون اندیشه سیاسی آیت اله طالقانی
  • نقش و رویکرد آیت اله سیدمحمدکاظم یزدی طباطبایی در مواجهه با نهضت مشروطیت
  • بازشناسی گزاره های هرمنوتیک فلسفی و بررسی و نقد آن
  • تاثیر سیاستهای فرهنگی پهلوی بر بروز بحران هویت زن ایرانی (با تاکید بر نظریه تکوین و تکون هویت ملی زنان ایران)
  • بازنمایی تاریخی روند شکل گیری سکولاریسم با تاکید بر نقد امکان سکولاریسم اسلامی

عضویت در شوراها، کمیته ها و کمیسیون های تخصصی

  • مدیر مسئول و سردبیر فصلنامه دولت اسلامی 1389-1386
  • مدیر مسئول فصلنامه علمی پژوهشی جستارهای سیاسی پژوهشگاه علوم انسانی 1394
  • عضو هیات تحریریه فصلنامه مطالعات امت و رسانه 4 ـ 1393
  • عضو کمیسیون دائمی هیات امنا پژوهشگاه علوم انسانی 93 ـ 1390
  • عضو هیات بدوی رسیدگی به تخلفات اداری پژوهشگاه علوم انسانی 1392 ـ 1382
  • عضو شورای انتشار اسناد ریاست جمهوری 1386
  • دبیر کمیته علمی طرح اعتلا و ساماندهی علوم انسانی از سال 1394

سوابق اجرایی، مدیریتی و نظارتی

  • معاون اداری و مالی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 1389
  • معاون دفتر هماهنگی هیات‌های رسیدگی به تخلفات اداری و انتظامی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری1384
  • معاون مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری 1385-1384
  • مدیر کل امور سیاسی و امنیتی ریاست جمهوری 1388-1385
  • رئیس مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری 1389
  • دبیر کمیسیون سیاسی و دفاعی هیات دولت 1390
  • رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات 3 ـ 1392
  • مدیر گروه پژوهشی نظریه پردازی انقلاب اسلامی 94 ـ 1393

مقالات

 

عنوان: بازشناسی عناصر و مؤلفه‌های هویت ملی در جنگ‌های ایران و روسیه

مجله جستارهای سیاسی معاصر –شماره 21-دوره 7

 

چکیده

جنگ‌های 13 ساله ایران و روسیه در سال 1218 ﻫ . ق. آغاز و با انعقاد دو معاهده گلستان و ترکمنچای در سال 1241 خاتمه یافت. در نتیجه این معاهدات مناطق نخجوان، آذربایجان و قره­باغ از ایران منتزع شد که بخش­های عمده­ای از این مناطق تا قبل این از جنگ‌ها در حاکمیت ایران بود. توطئه­های درباریان، کارشکنی و خیانت عوامل حکومتی، معاهدات تحمیلی دولت­های استعماری، حواشی­ها و موارد متعدد دیگر در تاریخ و سرنوشت و تبعات بعدی این جنگ‌ها و تحلیل رفتن ایران در مناسبات و معادلات منطقه­ای و جهان تأثیر زیادی داشته­اند. اما از طرف دیگر در این جنگ‌ها تجلیاتی از تدابیر و دلاوری­های مردم و برخی از رجال سیاسی و نظامی بروز می­کند و در سطحی کامل‌تر از ادوار گذشته مقاومت و حماسه­های مردمی با رهبری علما هم از دستاوردهای کم­نظیر این دوره به شمار می­رود که جنبه­ای متفاوت و معنادار از مؤلفه­های هویت ایرانی برای مقابله با تهاجمات و تعرضات خارجی را به تصویر می­کشاند. در این پژوهش سعی شده  است مبانی نظری مقوله و مؤلفه­های هویت ملی ایران در این برهه تاریخی را بیان نماید.

عنوان: ماهیت مجلس عصر مشروطه در اندیشه سیاسی سیدعبدالحسین لاری

 

مجله جستارهای سیاسی معاصر-شماره 19-دوره7چ

 

چکیده

سیدعبدالحسین لاری از مراجع بزرگ عصر قاجار در فارس به شمار می‌آید که اقدامات تاثیرگذاری در تاریخ انقلاب مشروطیت از خود به جای گذاشت. او هر چند با انتشار رساله‌های متعدد سیاسی به دفاع از مشروطیت پرداخت اما تلقی او در حمایت از نظام مشروطیت با نظر عالمان دیگر تفاوت داشت و نظرات او با اندیشه سیاسی طرفداران مشروطه مشروعه مانند شیخ فضل‌الله نوری نزدیک‌تر بود؛ اما در عمل در نقطه‌ی‌ مقابل آنها قرار گرفت. هدف از این پژوهش بررسی ماهیت تشکیل مجلس و ویژگی‌ها و اهداف آن در اندیشه سیاسی سیدعبدالحسین لاری با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی است. یافته‌ها و نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سید لاری از تشکیل مجلس شورای اسلامی که ریاست آن را فقیه جامع الشرایط برعهده بگیرد حمایت می‌کرد و اعتقاد داشت قانون مجلس باید بر اساس قوانین شرعی اسلام به نگارش درآید. به همین‌ دلایل با استناد به آیات قرآن و کلام معصومان، مخالف خود با مشروعیت سلطنت را اعلان داشت و حتی حکم جهاد علیه حکومت محمدعلی شاه قاجار صادر کرد.

عنوان: نقش و رویکرد آیت‌الله سیدمحمدکاظم یزدی طباطبایی در مواجهه با نهضت مشروطه

 

مجله جستارهای سیاسی معاصر-دوره 5- شماره 12

چکیده


نهضت مشروطیت ایران نقطۀ عطف و عصر نوینی در فرایند کلی اندیشۀ سیاسی شیعه به‌شمار می‌آید. این برهۀ تاریخی آغازگر نخستین رویارویی عمیق بین اسلام و غرب در ایران جدید است. در این دوره، طرح مفاهیم و پرسش‌های تازه در پهنۀ ایستار‌های پیشین و سنتی علمای شیعه، اندیشه و ادبیات سیاسی شیعه را وارد مرحله‌‌ای از بازشناسی، بازپروری، و پاسخ‌گویی به شرایط و دگرگونی‌های نو نمود. از همین رهگذر، این واقعه به نوبۀ خود و به عنوان یک تجربۀ تاریخی، نقش مهمی را در روند تحولات و مواضع علما در انقلاب اسلامی ایفا نموده است. بنابراین، در این مقاله کوشش شده تا با بهره‌گیری از روش تحلیل تاریخی، به این پرسش مهم و اساسی پاسخ داده شود که مهم‌ترین علت عدم‌مداخله و حتی مخالفت آیت‌الله سیدمحمدکاظم یزدی با نهضت مشروطه چه بوده است؟ با توجه به اسناد و مدارک موجود به‌نظر می‌رسد که مهم‌ترین علت اتخاذ موضع منفعل و مخالفت ایشان با مشروطه ریشه در نوع نگاه و درک ایشان به‌واسطۀ شبکۀ اطلاع‌یابی خود دربارۀ شرایط ایران و احساس انحراف و عدم انطباق و حتی ضدیت مسیر و اهداف نهضت مشروطه با موازین شرع مقدس اسلام داشته است.

 

عنوان: کندوکاوی پیرامون اندیشه سیاسی آیت‌الله سیدمحمود طالقانی حد واسط مکتب قم و نجف

 

مجله جستارهای سیاسی معاصر-دوره4-شماره10

 

 

چکیده


در این مقاله ضمن تشریح مکتب نجف و مکتب قم در مقام دو مکتب مهم و تأثیرگذار در تاریخ حوزه‌های علمیه، مبانی اندیشه سیاسی آیت‌الله طالقانی به‌تفصیل بررسی و در نهایت نتیجه‌گیری می‌شود که وی حد واسط این دو مکتب به حساب می‌آید.
مکتب نجف از کهن‌ترین مکاتب حوزه‌های علمیه است و از دیرباز به منزله جریانی شناخته می‌شود که به دنبال تعمیم ولایت فقها در عصر غیبت در حوزه سیاست نبوده است. آخوند خراسانی را نماد این مکتب می‌دانند. مکتب قم نیز در جایگاه یکی از مکاتب مهم تاریخ حوزه علمیه قم قرار دارد که مؤسس آن امام خمینی (ره) است و شاخصه اصلی آن تعمیم ولایت در حوزه سیاست به شکل نظریه مترقی ولایت مطلقه و فقیه است که همان شکل تکامل‌یافته‌تر مکتب سامراست. از این‌رو آیت‌الله طالقانی در مکتب فقهی خود گرایش آشکاری به مکتب نجف و بزرگان آن از جمله میرزای نائینی دارد و از همین‌رو رساله تنبیهالامه وی را حاشیه‌نویسی کرده است، اما در عمل به گونه روشنی بر همراهی با نماد مکتب قم (امام خمینی) تأکید دارد. به گونه‌ای که یکی از السابقون انقلاب محسوب شده است و تلاش‌های نظری آشکاری نیز برای معرفی اسلام به منزله اندیشه‌ای اجتماعی و مخالف سکولاریسم دارد.

 

عنوان: تحلیلی راجع به آرا و اندیشه‌های شیخ فضل‌الله نوری و تأثیر آن در نهضت بیداری اسلامی(با تکیه بر سنت اصولی‌گری متکامل)

 

مجله جستارهای سیاسی معاصر-دوره2-شماره2

چکیده

علمایی نظیر شیخ فضل‌الله نوری می‌دانند که قرآن کریم و دین مبین اسلام جاودان است و از نقص و زوال و تحریف مصون و مبراست و همواره چراغ راه هدایت و قانون زندگی بشری است، لیکن قانونی که در کتابخانه باشد و نه در مقام اجرا و صحنه اجتماع توان هدایت و بیداری انسان‌ها و اصلاح روح و رفتار آنان را ندارد و همان‌گونه که در صدر اسلام ولایت و حکومت امری ضروری بود، اکنون نیز خاتمیت اسلام اقتضا می‌کند که ولایت و رهبری دینی استمرار یابد و در مقابل سلطه استعمارگران و یا انحرافات شکل‌گرفته واکنش داشته باشد.
نقش شیخ فضل‌الله نوری، در واکنش مقابل غرب‌گرایان و انحرافات به‌وجودآمده در نهضت عدالت‌گرایانۀ مشروطیت و تبیین و ارائه الگوی نظام‌سازی شیعه، بی‌بدیل بود، زیرا وی در دوره‌ای که دنیای استعمار و غرب جدید هیچ مانعی برای تک‌تازی‌های نظری و عملی خود قائل نبود، اعتقاد داشت که دین مبین اسلام و مذهب تشیع کامل‌ترین قوانین الهی را در دست دارند. او با قول و عمل سیاسی خود در طراحی و شکل‌گیری این الگوی عملی (نظام سیاسی مبتنی‌بر قائده ولایت فقیه) از نثار جان خود هم دریغ نکرد.

 

عنوان: بازشناسی گزاره‌های هرمنوتیک فلسفی و بررسی و نقد آن

 

پژوهش نامه انتقادی - دوره 14، شماره 31، مرداد و شهریور 1393

چکیده
ابتناء مطالعات و پژوهش‌های انسانی و اجتماعی بر الگوهای روش‌شناختی یکی از ضرورت‌های حوزه علوم انسانی در حال حاضر شده است. مکاتب، نحله‌ها و متفکران مختلف و تأثیرگذاری در این حوزه با دغدغه یادشده به مطالعه و تحقیق اشتغال دارند. یکی از این الگوهای روشی، روش‌های کیفی، تفهمی و به طور خاص روش هرمنوتیک است. این روش که به انواع و اقسام مختلفی تقسیم می‌شود، طرفداران و قائلین زیادی در مطالعات اجتماعی و انسانی و حتی اعتقادی و دینی پیدا کرده است. در فضای فکری‌ ـ ‌معرفتی ایران نیز برخی از نویسندگان کاربست این روش را در مطالعات دینی و کلامی مطرح نموده‌اند که البته با مناقشات و چالش‌های علمی‌ ـ ‌معرفتی فراوان مواجه شده‌اند. در مقاله حاضر ضمن تبیین ادله هرمنوتیک فلسفی، با نگاهی انتقادی به این روش امعان نظر خواهد شد. هرمنوتیک فلسفی از دو زاویه نقد شده است که عبارت‌اند از: نقدهای درون‌هرمنوتیکی و برون‌هرمنوتیکی. مقصود از نقد درون‌هرمنوتیکی، مجادلاتی است که برخی از نحله‌ها و اشخاص قائل به هرمنوتیک طرح نموده‌اند. نقدهای برون‌هرمنوتیکی، بیان ایرادات هرمنوتیک فلسفی از دیدگاه جریان‌ها و اشخاصی است که خارج از چهارچوب هرمنوتیک به ارزیابی این روش پرداخته‌اند.
کلیدواژه‌ها: هرمنوتیک، هرمنوتیک فلسفی، نسبیت، فهم، تاریخ و سنت، مفسر.

 

عنوان: تأثیر تکنولوژی‌های اطلاعاتی وارتباطی بر گفتمان امنیتی نظام بین الملل

 

پژوهشنامه رساله و فرهنگ - دوره 6، شماره 12، پاییز و زمستان 1395

 

چکیده

انقلابی که حول تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطی جدید به وقوع پیوسته، موجب یک تغییر پارادایم تکنولوژی از تکنولوژی صنعتی به تکنولوژی اطلاعاتی گردیده است. در حالی که تکنولوژی‌های فوق امروز، مهمترین عامل تولید، رقابت پذیری، رشد اقتصادی وحضور در بازارهای جهانی هستند، لیکن با قوت بخشیدن به نیروهای مرکز گریز جهان گرا و بازیگران و فعالان متعدد دیگر، تبدیل به مهمترین ابزارهای به چالش طلبی مرزهای سیاسی قلمرویی، به حاشیه‌رانی دولت مطلق، همچنین تحلیل بردن حاکمیت ملی و تغییر فرهنگ امنیت ملی به امنیت جهانی شده‌اند. پژوهش حاضر در صدد است تا با تبیین گفتمان امنیتی حاکم بر دوران جنگ سرد پیرامون دومؤلفه محیط امنیتی و الگوهای رفتاری بازیگران و مفروضات سیاسی غالب و نهادینه شده در این دوران به بررسی گفتمان امنیتی معاصر و تبیین تغییرات و تحولاتی که در اثر تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطی در محیط عملیاتی دولت‌ها، بپردازد و از این رهگذر ناکارآمدی گزاره‌ها و مفروضات کلیدی گفتمان سخت افزارگرای جنگ سرد را به تصویر کشیده و پارادایم حاکم بر مطالعات امنیتی کنونی را مورد شناسایی قرار دهد.

 

 

 

عنوان: شریعت در فلسفۀ سیاسی ابن‌ رشد

 

دوره 6، شماره 11، بهار و تابستان 1394 – مجله علم و دین

 

چکیده
مدینۀ فارابی بر انطباق فلسفه و دین استوار است و بخش عملی دین همان است که کلیاتش در فلسفۀ عملی بیان شده است. مدینۀ ابن ‌سینا نیز مدینه‌ای است واقعی که به شریعت پیامبر (ص) تکیه دارد. حال مدینۀ ابن‌ رشد چه ویژگی‌ای دارد؟ بر چه استوار است و در آن شرع چه جای‌گاهی دارد؟ در واقع، اگر اساس مدینۀ فارابی بر تقارن است و اساس مدینۀ ابن‌ سینا بر شریعت، مدینۀ ابن‌ رشد بر چه اساس و بنیادی شکل گرفته است؟ در این مقاله با توجه به نظام فلسفی ابن‌ رشد سعی شده است تا به جای‌گاه شریعت در فلسفۀ سیاسی او پرداخته شود. این اندیشمند، با توجه به افق فکری خود یعنی تمدن اسلامی، در شرح جمهوری مدینۀ فاضله افلاطون را در افق تمدن اسلامی مورد خوانش قرار می‌دهد و پیامبر (ص) را بنیان‌گذار آن معرفی می‌کند. او بین شریعت و قانون انسانی تضادی نمی‌بیند و ضمن این‌که شریعت را در تحقق فلسفه مؤثر می‌پندارد، فلسفه را نیز در چنین جامعه‌ای از فهم شرعی برخوردار می‌داند

 

عنوان: بازنمایی تاریخی روند شکل گیری سکولاریسم با تأکید بر نقد امکان سکولاریسم اسلامی

 

 

چکیده:

سکولاریسم واکنشی در برابر اربابان کلیسا و آموزه های تحریف شده دین مسیحیت بود که در دوران معاصر در پاسخ به مسئله دولت سازی مدرن، به الگوی نظری بدیل در برابر حکومت دینی مطرح شده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 ایده سکولاریسم اسلامی از سوی برخی متفکران ایرانی نیز دنبال شد و حتی مبنای عمل سیاسی نیز قرار گرفت. نظریۀ سکولاریسم اسلامی تاکنون از جهات بسیاری مورد بررسی و نقد قرار گرفته است. در جوامع اسلامی از جمله ایران افرادی بدون توجه به ماهیت دین مسیحیت و نیز آنچه در غرب اتفاق افتاده، تلاش کرده اند، درباره ایجاد یک «جامعۀ مسلمان سکولار» تئوری پردازی کنند. در اینجا قصد داریم با توجه به تعالیم اسلامی، ضمن نقد نظریۀ سکولاریسیم اسلامی این پرسش بنیادی را مطرح کنیم که آیا سکولاریسم با توحید -به عنوان بنیادی ترین اصل مورد پذیرش مسلمانان- و البته با تعریفی که قرآن از آن دارد، سازگار است؟ در یک ترکیب پارادوکسیکال است و یک فرد « سکولاریسم اسلامی » نتیجه گیری مقاله اشاره می شود که نمی تواند توأمان مسلمان و سکولار باشد؛ چه، گرایش به سکولاریسم و حذف شریعت اسلام از زندگی، اساساً او را از دایره توحید خارج می سازد.

 

عنوان: تأثیر سیاستهای فرهنگی پهلوی بر بروز بحران هویت زن ایرانی (با تکیه بر نظریه تکوین و تکون هویت ملی ایرانیان)

 

چکیده:

 

این مقاله با استفاده از روش تحلیلی تاریخی به تبیین سیاستهای فرهنگی پهلوی اول در عرصه زنان می پردازد و با تکیه بر نظریه تکوین و تکون هویت ملی ایرانیان به دنبال پاسخ به این سؤال است که این سیاستها بر بروز بحران هویت زن ایرانی چه تأثیری داشته است. یافته های تحقیق حاکی است به دلیل اینکه لایه اصلی و هسته مرکزی هویت ایرانی بر سه عنصر اسلامی، ایرانی و شیعی مبتنی است و سیاستهایی نظیر تقویت روحیه خودناباوری در زن مسلمان، ترویج سبک زندگی غربی (سبک زندگی غیر ایرانی)، ترویج علنی بی حجابی، ترویج ولنگاری با تغییر در قانون ازدواج و طلاق در تعارض جدی با هویت زن ایرانی است. به دلیل غلبه نسبی ساختارهای مبتنی بر الگوی توسعه غربی بر جامعه ایرانی عصر پهلوی اول، در دراز مدت، زن ایرانی را با به هم ریختگی و در نهایت بحران هویت روبه رو کرده است.

 

کتاب:

  • الف: اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم(جلد اول) - تحمیل پیمان سه جانبه ،اعلان جنگ به آلمان و تصرف اماکن و اموال
ب: اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم (جلد دوم) سانسور و مداخله در امور پولی و مالیاتی