در سومین نشست گروه اقتصاد با عنوان:بررسی انتقادی گذار از اجماع واشنگتن به اجماع لندن؛ چالش‌های حکمرانی و گفتمان در اقتصاد قرن بیست‌ویکم

بررسی انتقادی گذار از اجماع واشنگتن به اجماع لندن؛ چالش‌های حکمرانی و گفتمان در اقتصاد قرن بیست‌ویکم

خلاصه : این سخنرانی به تحلیل انتقادی گذار از پارادایم نئولیبرالیسم (اجماع واشنگتن) به چارچوب پیشنهادی جدید اقتصاد جهانی (اجماع لندن) می‌پردازد. هدف اصلی، بررسی نقاط قوت، تناقض‌های درونی و شکاف‌های اجرایی «اجماع لندن» به­عنوان پاسخی به بحران‌های قرن بیست‌ویکم است.

مشروح نشست:

میراث اجماع واشنگتن و بحران مشروعیت

اجماع واشنگتن با سه ستون آزادسازی بازار، تثبیت اقتصاد کلان و ادغام جهانی، اگرچه در کنترل تورم موفق بود، اما منجر به تشدید نابرابری، بحران‌های مالی مکرر و تضعیف حاکمیت ملی شد. بحران مالی ۲۰۰۸ ناکارآمدی ابزارهای قرن بیستم در مدیریت چالش‌های جدید را عیان ساخت و ضرورت تغییر پارادایم را اجتناب‌ناپذیر کرد.

اجماع لندن: اصول و نوآوری‌ها

کتاب «اجماع لندن» (۲۰۲۵) با پنج اصل توسعه رفاه فراتر از تولید ناخالص داخلی، دولت فعال (دولت قیم)، نوآوری فراگیر، مدیریت توزیعی جهانی‌سازی و پایداری زیست‌محیطی، یک چارچوب جایگزین ارائه می‌دهد. نوآوری‌های این پارادایم شامل سیاست صنعتی انطباق‌پذیر، فعالیت مالی هوشمند و انعطاف‌امنیتی در بازار کار است.

نقد ساختاری: سه شکاف بنیادین

سخنران سه خلأ اساسی را در اجماع لندن برمی‌شمارد:

۱. شکاف حکمرانی- اجرا: اجماع لندن سیاست‌های فنی پیچیده پیشنهاد می‌کند، اما واقعیت‌های سیاسی را نادیده می‌گیرد. در بسیاری از کشورها، دولت در دام «تله حل‌و‌فصل سیاسی» (خان، ۲۰۱۸) است و سیاست‌های صنعتی توسط نخبگان مصادره می‌شود. همچنین، فرض وجود فضای مالی برای کشورهای بدهکار (مانند سری‌لانکا) واقع‌گرایانه نیست.

۲. تناقض مدل دولت: این پارادایم دچار دوگانگی است؛ از یک سو برای مدیریت تحول سبز و نابرابری به دولت توسعه‌گرای قوی نیاز دارد، و از سوی دیگر آرمان نهایی‌اش دولت لیبرال حداقلی است.

۳. شکاف هنجاری و غایتمندی: تمرکز بر فایده‌گرایی فنی باعث غفلت از پرسش‌های اخلاقی عمیق شده است. مفاهیمی مانند «عدالت به رسمیت‌شناسی» (نانسی فریسر)، فرصت­های برابر، قابلیت باوری و ... نادیده گرفته شده و آموزه­ها و راه­حل­های اقتصاد اسلامی و اقتصاد اخلاقی مغفول مانده است. همچنین، این پارادایم با دفاع از «رشد سبز» بدون توجه به محدودیت­ها، از چالش اساسی «رشد بی‌پایان» غفلت کرده است، و دیدگاه‌های ناقدان آن (مانند رشدزدایی) را بدون پاسخ گذاشته و دچار خلأ نظری جدی است.

جمع‌بندی: قطب‌نمای بدون نقشه راه

اجماع لندن اگرچه در تشخیص ناکامی‌های نئولیبرالیسم و دعوت به دولت فعال موفق است، اما فاقد نقشه راه برای اجراست. گذار واقعی نیازمند تحول در حکمرانی جهانی (اصلاح معماری مالی)، سیاسی ملی (ائتلاف‌سازی) و گفتمان اخلاقی (ادغام سنت‌های فکری متنوع) است. سخنران نتیجه می‌گیرد که آنچه جهان نیاز دارد، «اجماع لندن» نیست، بلکه نیازمند یک «گفت‌وگوی جهانی واقعی» است که بتواند شکاف میان اصول آرمانی و چالش‌های سخت اجرایی را پر کند.

مصوبات پیشنهادی جلسه :

1. بررسی تطبیقی میراث اجماع واشنگتن: تحلیل بحران‌های نابرابری و حاکمیت ملی برای درس‌آموزی از بحران ۲۰۰۸.
2. ارزیابی اصول اجماع لندن: تمرکز بر نوآوری‌های دولت فعال، نوآوری فراگیر و پایداری زیست‌محیطی به عنوان چارچوب جایگزین.
3. شناسایی و رفع شکاف‌های حکمرانی: اولویت‌بندی چالش‌های اجرایی، سیاسی و مالی در کشورهای در حال توسعه مانند سری‌لانکا.
4. نقد تناقضات مدل دولت: بررسی دوگانگی میان دولت توسعه‌گرا و لیبرال حداقلی برای تدوین سیاست‌های منسجم.
5. ادغام ابعاد هنجاری و اخلاقی: گنجاندن مفاهیم عدالت، قابلیت‌باوری و اقتصاد اسلامی در پارادایم اقتصادی قرن ۲۱.
6. ترویج گفتگوی جهانی واقعی: تشکیل ائتلاف‌های ملی و جهانی برای تحول حکمرانی، اصلاح معماری مالی و پر کردن شکاف‌های اجرایی.