چهارمین جلسه گروه علوم سیاسی شورای بررسی متون

باسمه تعالی

چهارمین جلسه گروه علوم سیاسی شورای بررسی متون

زمان: روز یکشنبه مورخ 5/11/1404 ساعت   13 الی 14/30

مکان: طبقه اول اتاق 109

با حضور آقایان: دکتر یحیی فوزی، دکتر زیویار، دکتر بهستانی، دکتر محسنی، دکتر تقی‌زاده، مقیسه،

اعضای غائب: دکتر ملکوتیان، دکتر عیوضی، دکتر افتخاری، دکتر برزگر، دکتر فدایی مهربانی

مشروح مذاکرات:

دکتر تقی‌زاده‌طبری: ضمن عرض خیر مقدم و تشکر از حضور شما اساتید ارجمند، مطابق دستور جلسه ابتدا ارائه آقای دکتر بهستانی از کتاب پایان تاریخ و انسان واپسین را می‌شنویم و پس از آن اعضای گروه لطف می‌کنند درباره سفارش مقاله بر روی کتب منتخب گزارش می‌دهند.

دکتر بهستانی: این کتاب ترجمه متوسطی دارد. البته قلم نویسنده خوب و بسیار روان و رساست. پایان تاریخ و انسان واپسین اثر فوکویاما آن طور که باید و شاید دیده و شنیده نشده است و بحث سیاست‌زدگی علم و نگاه امپریالیستی، محتوای این کتاب را به حاشیه رانده است.

در این کتاب همچنان محور داستان تاریخ، جنگ است؛ جنگ داغ ترین حرکت جامعه بشری است.

پایان تاریخ از چشم انداز سیاسی و فلسفی جای بسی تأمل و بررسی دارد. پایان تاریخ و فرضیه تناهی پیشرفت به سوء تفاهم‌هایی جدیدتر منجر شده است. فوکویاما در دکترین سیاسی خود تمام مشخصات مدرنی را که در واقع مایه زوال و افول تمدن غرب خواهد بود را به عنوان ابزار دوام و استمرار بقاء سرمایه‌داری برمی‌شمارد. او می‌کوشد با بکارگیری زور این پایان را به تعویق اندازد و با ترسیم چهره‌ای دیگر از این پایان به جای نگرانی، امید و تحرک ایجاد کند. در خلال سال 1989 میلادی فرانسیس فوکویاما با اصالت دادن به دموکراسی لیبرال بعنوان اندیشه سیاسی و اقتصادی در آمریکای شمالی و اروپای غربی، برای اولین بار نظریه پایان تاریخ را در مقاله‌ای منتشر نمود. ریشه‌های فکری پایان تاریخ فوکویاما برگرفته از دیالکتیک هگلی است.

این کتاب در دهه پایانی قرن بیستم پس از اتمام چندین دهه منازعه ایدئولوژیکی منتشر شده است. منازعه‌ای که از عصر روشنگری بین ایدئولوژییهای مختلف بشری که ادعای کشف قانونمندی حاکم بر تاریخ داشتند، درگرفته بود.

فلسفه تاریخ به عنوان یک دانش «هستی شناسانه» به دنبال فهم هستی تاریخی، سیر تحول آن و کشف معانی نهفته در

روندها و رویدادهای کلی تاریخ است. فهم هستی شناسانه کمک می‌کند قانونمندی حاکم بر تاریخ را کشف کنیم. در فلسفه تاریخ با سه‌پرسش اساسی غایت تاریخ، محرک تاریخ و منازل حرکت تاریخ مواجه هستیم. با وجود جنجال‌های نظری زیادی که بعداز طرح پایان تاریخ فوکویاما مطرح شد و کماکان هم ادامه دارد، کمتر تأملی انتقادی از منظر پرسش‌های اصلی فلسفه تاریخ صورت گرفته است. به‌نظرمی‌رسد با بررسی ایده فوکویاما از زاویه پرسش‌های سه‌گانه فوق می‌توان بسیاری از عناصر و مؤلفه‌های نظریه فوکویاما را که با چینش در کنار هم از جهانشمولی لیبرال دموکراسی دفاع می‌کنند را مورد چالش جدی قرارداد.

فرانسیس فوکویاما اعلام کرد که با پیروزی لیبرال دموکراسی بر رقبای ایدیولوژیک خود، بشریت به آخرین شکل حکومت خود و پایان تاریخ رسیده است. شاید علت طرح این نظریه سرمستی ناشی از فروپاشی کمونیسم و خطای محاسباتی فوکویاما در نادیده گرفتن سایر ایدئولوژی‌ها به ویژه سوسیال دموکراسی به عنوان رقیب قدرتمند لیبرال دموکراسی و نوع نگاه ماتریالیستی او به انسان است. نکته بسیار مهمی که فوکویاما آن را نادیده گرفته این است که دموکراسی را می توان در بستر غیر از لیبرالیسم نیز به دست آورد.

دکتر محسنی: ضمن تشکر از ارائه خوب دکتر بهستانی به نظر بنده، به لحاظ نظری الان نظریه‌های فوکویاما در غرب زمینه نقد خود غرب است. یعنی مطابق این نظریه می‌توان به درک انتقادی از غرب و نسبتش با دیگر کشورهای جهان رسید.

دکتر فوزی: این کتاب به خوبی معنای رفتارهای ترامپ را هم نشان می‌دهد. یعنی مولفه به رسمیت شناخته شدن که در نظر فوکویا از مولفه‌های اقتصادی و مثلا دسترسی به منابع دیگر کشورها در فهم جنگ و رفتار سیاسی دولتها مهمتر است، در این مورد کاملا مصداق پیدا می‌کند.

دکتر زیویار: این کتاب فارغ از محتوایش، از آن جهت که باب بحثهای فلسفه سیاسی را باز می‌کند اهمیت دارد خصوصا اینکه به فلسفه تاریخ هم  توجه مرکزی دارد.

البته بنده هم پژوهش روی کتاب فلسفه سیاسی چیست اثر لئواشتراوس ترجمه فرهنگ رجائی را ادامه داده‌ایم و حتی پایان نامه‌ای هم در این زمینه تعریف شده است.

دکتر تقی زاده: در خصوص ارائه گزارش کارهای محوله به اعضای محترم باید فرآیند تهیه مقاله برای پژوهشنامه یا بازخوانی متن و برگزاری نشستها و متن خوانی مطابق الگوی تهیه شده توسط دبیرخانه شورا باشد.

مصوبات:

1. مقرر شد که با توجه به ارائه دکتر بهستانی در خصوص کتاب پایان تاریخ و انسان واپسین اثر فوکویاما این موضوع در قالب برگزاری نشست تخصصی گروه با همکاری دانشگاه امام حسین (ع) و  خانه اندیشمندان علوم انسانی پیگیری شود.

2. مقررشد سایر ارائه‌های نقد و بررسی کتب منتخب اعضا اگر قابلیت تبدیل‌شدن به نشست تخصصی را دارند به‌صورت نشست با همکاری شورا و پژوهشگاه در فضای وبیناری و مجازی در صفحه سایت پژوهشگاه اطلاع رسانی گردد.

3. مقرر شد دکتر بهستانی در قالب قرارداد بازخوانی متن با تعدادی از همکاری دانشگاهی خود به شرح ذیل دریافت مقاله یا متن جهت چاپ در پژوهشنامه یا نقدنامه همکاری داشته باشند.

1. کتاب راه باریک آزادی اثر عجم اوغلو توسط دکتر سعید محمدی

2. کتاب لیبرالیسم اثر فون میزس توسط دکتر مهدی امیدی

3. ذهن تراژیک اثر کاپلان توسط آقای دکتر مجید بهستانی

تهیه و تنظیم

حسین مقیسه