ارسال پیام
محتوا
پیام دعوت

 چکیده مقالات علمی تخصصی

جستارهای سیاسی معاصر  2

 

اهداف و کارکرد‌های نظارت در نظام سیاسی اسلام

بهرام اخوان كاظمی

چكیده

نظارت در نظام اسلامي و منابع ديني از جایگاهی عالی برخوردار است و منابع اسلامی در اين مبحث آموزه‌هايي روشن و کاربردی دارد، همچنان‌که نظارت عمومی و مسئولیت همگانی از تکالیف دینی و وظایف عامة مردم و حقوق عمومی آن‌ها است که رابطه و تعامل تنگاتنگی با فریضة امربه‌معروف و نهی‌ازمنكر دارد. با توجه به این اهمیت، موضوع اصلی در نوشتار حاضر اهداف و کارکرد‌های نظام نظارتی در نظام سیاسی اسلام است و تلاش شده تا حد مقدور با استناد به آیات الهی و روایات، به‌گونه‌ای مستند تبین و گستردگی، متعالی و مترقی‌بودن این اهداف و کارکرد‌ها از جوانب مختلف دینی، سیاسی، اجتماعی و ... اثبات شود.

كلیدواژه‌ها: نظارت، امربه‌معروف و نهی‌ازمنكر، نظام سیاسی، اسلام، اهداف، کارکرد‌ها، کنترل قدرت، اصلاحگری.

 

 

 

شیعیان مصر؛ گذشته و حال

سیده‌ مطهره حسینی

چكيده

تاریخ مصر به دلایلی چند، این کشور را همواره مهد چالش‌ها و کانون رویدادهای تاریخ‌ساز کرده است. رویدادهای تاریخی مصر را به کانون جریان‌های نظری و عملی تبدیل کرده است. تشکیل خلافت نیرومند فاطمی، فعالیت و حیات شیعیان، فرهنگ تشیع، تاریخ معاصر حضور شیعیان در مصر، وضعیت کنونی شیعیان مصر، شخصیت‌های همسو با تشیع، و سازمان‌های شیعی در این مقاله بررسی شده‌اند تا به اين پرسش اصلی مقاله پاسخ داده شود: شمار (فراوانی) شیعیان مصر چقدر است و جامعه مصر تا چه میزان پذیرای فرهنگ تشیع است؟

كليدواژه‌ها: مصر، شیعیان، اهل بیت‌(ع)، مجمع تقریب مذاهب، الازهر، الدرینی، الوردانی، انقلاب اسلامی ایران.

 

 

 

دريدا و دموكراسی

يوسف شاقول - سيد‌‌رحمان مرتضوی

چكيده

فلسفه واسازانه نمونه‌ای مطلوب برای نشان‌‌دادن چگونگی سازگاری نظامی فلسفی، با دموكراسي است. واسازي با نقد خودگرايي و ديگرستيزی سنت انديشه فلسفی در صدد بنيان ‌نهادن اصول فلسفي متناسب با اصل ديگرپذيري و دموكراسي برمي‌آيد. از طرف ديگر، مباحث دريدا در حوزه دموكراسی اجتماعي ـ سياسي، مانند دموكراسي آينده و چالش‌هاي پيش روي دموكراسي نيز ريشه در انديشة فلسفي او دارند. بدين‌ترتيب، دموكراسي و واسازي دو روي يک سکه‌اند، و فهم يکي بدون توجه به ديگري ميسر نيست. اين ارتباط، ناگسستني و ضروري است، و تفکر دريدا در باب فلسفه و سياست بر مدار آن شکل مي‌گيرد. دموكراسي آينده نيز به‌عنوان نتيجه اين ارتباط آيينه فلسفه و سياست دريدايي است.

بررسي نحوة پيوند فلسفه و دموكراسي واسازانه و چگونگي تأثير و تأثر متقابل اين دو برسازندة خطوط اصلي اين مقاله خواهد‌بود.

كليدواژه‌ها: واسازي، دريدا، سياست، دموكراسي، دموكراسي آينده.

 

 

 

روان‌شناسي سياسي شخصيت محمد‌رضا پهلوی
با تکیه بر نظریة کارن هورنای

سید‌‌مهدی طاهری

چكيده

برخي از ضروری‌ترین سؤالات سياسی در‌خصوص اشخاص، نهادها و نظام سياسی به حوزه روان‌شناسي مربوط می‌شوند و بسياري از محققان با اتخاذ اين رويكرد، به بررسي ابعاد شخصيت و روان‌كاوی رهبران سياسي براي تحليل و بررسی وضعيت گذشته، حال و آينده روي آوردند.

نگارنده با تطبيق نظريه روان‌شناسی كارن هورنای بر رفتار محمدرضا پهلوی، بر اين باور است كه عوامل ناهمگون محيطی و اجتماعی دوران كودكي محمدرضا شاه، و نگرش سلطه‌گرايانه و فقدان حمايت و محبت در زندگي منجر به شكل‌گيري راون‌رنجوري و اضطراب اساسي وی شد و شخصيت نابهنجار متأثر از گذشته باعث شد تا در دورة حكومت، با خودشيفتگي، تملق‌دوستي و عقدة خودبزرگ‌بيني، به‌دنبال سلطه بر ديگران باشد. در‌نهايت، ضعف شخصيتی وي باعث شد كه نتواند با بهره‌گيری از قدرت موجود داخلی و حمایت‌های خارجي، نظام شاهنشاهي پهلوی را از فروپاشی نجات دهد.

كليد‌واژه‌ها: محمد‌رضا پهلوی، کارن هورنای، اضطراب اساسی، نيازهاي ده‌گانه و خودشیفتگی.

 

 

 

آيت‌اللّه ميرزاجواد تبريزى و حق فقیه در اقامة حکومت دینی

عبدالوهاب فراتی

چكيده

معمولاً عالمان ديني متأثر از مباني دين‌شناختي و نيز شرايط اجتماعي ـ سياسي كه در آن به‌سر مي‌برند، نگرش‌هاي متفاوتي به عرصة سياست پيدا مي‌كنند. برخي نگرش سلبی به سياست دارند و به جريان زندگي سياسی شيعيان در عصر غيبت اعتقاد ندارند و پاره‌ای ديگر با نگرشي ايجابي به سياست، معتقد به اقامة وظايف امام معصوم‌(ع) در كليت عصر غیبت‌اند. آيت‌الله تبريزي از جمله عالمان سنتي است كه نگرشي ايجابی به سياست در سال‌هاي پيش از ظهور دارد، اما برخلاف كساني ‌كه به ادلة ولايت فقيه تمسك مي‌كنند از مسير ديگري حق فقيه در اقامة حكومت اسلامي را به رسميت مي‌شناسد.

كليد‌واژه‌ها: آيت‌اللّه ميرزاجواد تبريزى، ولايت فقيه، حكومت اسلامي، عصر غيبت، اجراي حدود.

 

 

 

11 سپتامبر و گسترش پديده اسلام‌هراسی در غرب

عبدالله قنبرلو

چكيده

پدیده اسلام‌هراسی حاكي از نوعی تصور بدبينانه و نفرت از اسلام و مسلمانان است كه به بروز رفتارهای تبعيض‌آميز و آزاردهنده عليه آن‌ها منجر می‌شود. اگرچه این پدیده در گذشته‌های دور ريشه دارد، با گذشت زمان و به‌خصوص طي سده‌های اخير با مسائل و موضوعات تازه‌اي همراه شده است. طي سال‌هاي پس از 11 سپتامبر 2001 مصادیق اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی در جهان غرب افزایش محسوسی داشته است. بسیاری از فعالان سیاسی و رسانه‌های غربی از حملات 11 سپتامبر به‌مثابه ابزاری برای ترویج اسلام‌هراسی استفاده کردند. مسیحیان راست آمریکا یکی از گروه‌های فعال در این زمینه بودند. به‌رغم این‌که جريان‌هاي مختلف اسلام‌گرا غالباً مخالف حملات القاعده بوده‌اند، مداخلات مکرر دولت‌های غربی در امور جوامع اسلامی را عامل واكنش‌های رادیکال القاعده مي‌دانند. جمهوری اسلامی، كه از پیشروان مقاومت اسلامی در برابر سلطه‌گری غرب است، ضمن رد توسل به ابزار ترور، بر آن است که اسلام‌هراسی پروژه‌ای برای تسهیل استمرار مداخلات سلطه‌گرانة قدرت‌های غربی است.

كليدواژه‌ها: اسلام، شرق‌شناسی، مدرنیته، غرب، جهان اسلام، اسلام‌گرایی، راست مسيحي، القاعده، 11 سپتامبر، جمهوری اسلامی ایران.

 

 

 

پارادایم و تأثير آن در علوم سیاسی، با نگاهی به آرای کوهن

ابراهیم مجیدی

چكيده

در این مقاله برآنیم تا به تأثير پارادایم کوهن در علوم سیاسی بپردازیم. کوهن، با مطرح‌کردن پارادایم به‌منزله باورها و ارزش‌هایی که اعضای جامعة علمی در آن با یکدیگر شریک‌اند و نیز در حكم سرمشقی که به حل معماها می‌پردازد، به نقد دیدگاه‌های رقیب، یعنی اثبات‌گرایی و تجربه‌گرایی، پرداخته است. از سوی دیگر، اندیشمندان علوم سیاسی، با استفاده از پارادایم کوهنی، اولاً به پراکندگی مطالعات و فقدان یک پارادایم اشاره‌ و سعی کرده‌اند تا با استفاده از مفهوم پارادیم به علمی‌شدن سیاست بپردازند و ثانیاً برخی نیز با توجه به آرای کوهن به اندیشه سیاسی پرداخته‌اند، یعنی نظریه سیاسی برآمده از بحران‌های سیاسی است.

در نقد این دیدگاهِ اندیشمندان علوم سیاسی می‌توان گفت آنان به‌ جای توجه به بی‌قاعد‌گی‌های اندیشه و علم، به واقعیت اجتماعی وسیاسی توجه کرده‌اند. در‌واقع، تغییر در علم هنجاری ناشی از تغییرات در جهان اجتماع و سیاست است و نه خودِ علم هنجاری.

کلیدواژه‌ها: بی‌قاعد‌گی‌ها، پارادایم، پوزیتیویسم، گسست، علم هنجاری، علوم اجتماعی و سیاسی.

1


loading