ارسال پیام
محتوا
پیام دعوت

بررسی ترجمه‌های قرآن کریم به زبان انگلیسی (٢٥/٠٥/١٣٩٠)

شابک

اطلاعات اصلی

اطلاعات کتاب
نویسنده : فروغ پارسا
مترجم
مدیر مسئول
ناشر
صاحب امتیاز
سردبیر
فایل های ضمیمه

شماره های دیگر

بررسی ترجمه‌های قرآن کریم به زبان انگلیسی

قرآن به مثابه کتاب آسمانی آخرین پیام‌آور وحی الهی از دیر باز مورد توجه ملل و تمدن‌های مختلف بوده است. بویژه آنکه اسلام در ابتدای پیدایش خود توانست با قدرت شگرف و وصف‌ناپذیری بخش‌های گسترده‌ای از آسیا، آفریقا و اروپا را به تسخیر در آورد و مردم تازه مسلمان آن سرزمین‌ها با علاقمندی زیاد به فراگیری قرآن و ترجمه و برگردان آن به زبان خود اقدام نمودند.

قرآن کریم در طی پانزده قرن که از نزول آن می‌گذرد هزاران بار به زبانهای مختلف دنیا ترجمه شده است امّا چنانکه ماهیت قدسی این کلام ماورایی اقتضای آن را دارد، هیچیک از این ترجمه‌ها نتوانسته پیام الهی را آنگونه که در زبان اصلی آن است انتقال دهد. که خدای تعالی فرمود: کتاب فصّلت آیاته قرآناً عربیاً لقومٍ یعلمون. (3، فصلت)

در میان زبانهای مختلفی که قرآن بدانها ترجمه شده است. ترجمه قرآن به زبانهای اروپایی بویژه انگلیسی ویژگی قابل ملاحظه‌ای دارد. عموماً اینگونه بوده است که تازه مسلمانان هر سرزمینی با عشق و علاقه به فهم آیات قرآن و بیان آن برای دیگر همزبانان خود به ترجمه قرآن مبادرت می‌نمودند. امّا ترجمه قرآن به زبانهای اروپایی، بوسیله مبلغان مسیحی و با هدف ردیه‌نویسی و مخدوش کردن پیام قرآن آغاز شده است. بی‌تردید تحدید منافع سیاسی ـ اقتصادی و نظامی غرب در بخش‌هایی از اروپا که به تسخیر اسلام درآمد، تأثیر مستقیمی در خصومت ارباب کلیسا با اسلام داشته است. اوج دشمنی روحانیون مسیحی با اسلام و قرآن در جنگ‌های صلیبی بروز می‌کند که طی دو قرن با شعار آزادسازی مدفن مسیح آتش جنگ را شعله‌ور می‌کردند.

اگر چه پس از رنسانس ارتباط دانشمندان غربی با اسلام و قرآن تا حدودی معتدل شد ولی اساس و مبنای آگاهی و شناخت اروپا از قرآن بطور قابل ملاحظه‌ای از اندیشه‌های افراطی ضد اسلامی روحانیون قرون وسطی متأثر بود. از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم که البته در عصر حاکمیت اندیشه‌های پوزیتویستی بود دانشمندان غربی فعالیتهای ارزنده‌ای در راستای قرآن پژوهی انجام دادند. ولی چنانکه ویژگی مطالعات اثبات‌گرایانه است در مسیر پژوهش‌های خود بیشتردر نقد و نفی اصالت این کتاب مقدس کوشیدند تا شناخت بیطرفانه و منصفانه از آن. اما با دگرگونیها و تحولاتی که در جهان علم و فلسفه علم روی داد و منطق اثبات‌گرایان را دستخوش تحول جدّی نمود، شاهد آن بوده‌ایم که اندیشه‌های پست مدرن روند پژوهشهای قرآنی خاورشناسان را نیز دگرگون کرده و مطالعات جدید قرآن پژوهان غربی تا حدود زیادی در جهت شناساندن معارف قرآن به اروپائیان موفق بوده است.
البته باید خاطرنشان  کرد که از سده بیستم تاکنون مسلمانان خود به ترجمه قرآن به زبان انگلیسی مبادرت نمودند و تا حدود زیادی توانستند اشکالات ترجمه‌های غیرمسلمانان را از بین ببرند.
این مقال برآن است که سیر تاریخی ترجمه‌های انگلیسی از قرآن را گزارش کرده تا حدودی مورد ارزیابی قرار دهد.

ضرورت و هدف ترجمه قرآن به زبان انگلیسی

قرآن کلام الهی است که قطعاً فصاحت و بلاغت و نظم و آهنگ و ادبیات اعجازگونه آن قابل ترجمه به زبان دیگری نیست. چنانکه همه مترجمان قرآن کریم بدان اعتراف دارند ولی قطعاً فهم کلام الهی برای مسلمانان غیرعرب مشکل است و گریزی از ترجمه آن وجود ندارد. ارونیگ، یکی از مترجمان قرآن به زبان انگلیسی می‌گوید هدف من از ترجمه قرآن، مباحث کلامی و صحت و سقم اعتقادات نیست. همچنین برای ردیه‌نویسی به ترجمه نپرداخته‌ام. بلکه کوشیده‌ام پیام قرآن را انتقال دهم. [1] بطور کلی قرآن کریم به دلایل مثبت و منفی به انگلیسی ترجمه شده است که اهم آن بدین قرار است:

  • تحریف و مخدوش کردن پیام قرآن
  • معارضه با اسلام و ردیه‌نویسی برآن در قالب مباحث کلامی و اعتقادی
  • انتقال پیام قرآن به جمعیت مسلمانان انگلیسی زبان
  • قرآن مبنع منحصر به فرد اطلاعات درباره اسلام است.
  • قرآن به عنوان بخشی از میراث فکری ـ فرهنگی جهان در عصر جهان شمولی فرهنگ‌ها باید ترجمه گردد. [2]
  • زبان انگلیسی، زبان ارتباطات جهانی است و ترجمه قرآن به آن اهمیت فوق‌العاده دارد.

سیر تاریخی ترجمه قرآن به زبان انگلیسی
 
پیش از گزارش سیر تاریخی ترجمه‌های انگلیسی باید توجه داشت که همه ترجمه‌های قرآن کریم به زبان‌های اروپایی مبتنی برترجمه لاتین قرآن و نیز ترجمه‌های راهبان مسیحی بوده است. اولین بار راهبان و کشیشان مسیحی به انگیزه‌های جدلی و ردیه‌نویسی براسلام به این کار مبادرت کردند. یوحنای دمشقی (متوفی 750م) با همین انگیزه عبارت‌هایی از قرآن را نقل به معنا کرده است. پس از وی متکلم بیزانسی عبارت‌های قرآن را به زبان یونانی رد می‌کرده است و بر دویست‌ آیه قرآن ردیه نوشته و به میخائیل سوّم امپراطور روم تقدیم کرده است. [3]  اما نخستین ترجمه قرآن به زبان لاتین با ترجمه‌ای است که به تشویق پیرلوونرابل[4] (1902-1156) کشیش کلیسای کلونی در طی سالهای (1141-1143م) صورت گرفته است. (پیرسون، 5/431) کار این ترجمه را گروهی به سرپرستی روبردو روتین[5] (رابرت کیتونی) [6]  و همکاری کشیشی به نام (هرمان) که عربی و لاتینی را بخوبی می‌دانستند و سه نفر دیگر انجام گرفت ولی ایشان کار خود را به ابزار عقیده درباره بعضی آیات قرآن منحصر کردند (رامیار، 654) گفته‌اند مترجم واقعی شخصی به نام پیرتولدوئی[7]  بوده است که ظاهراً از دین اسلام به مسیحیت درآمده بوده است و عربی را بهتر از لاتینی می‌دانسته و به همین جهت دستیاری که نام او هم (پیر) بود به او دادند تا در انشاء لاتینی وی تجدیدنظر کند این ترجمه که با هدف تبلیغ و ضد اسلام بوده (بلاشر، 293) 4 سال پیش از دومین جنگ صلیبی تقدیم قدیس برنارد کلویی شده است. این ترجمه مدت 5 قرن وسیله تبلیغ مسیحیان برضد دین اسلام بوده است. (مصاحب، 2/2532) این کتاب طی قرون متمادی منبع و سرچشمه جنجال و هیاهوی بسیاری بوده است و اروپائیان طی قرنها این کتاب را بنام قرآن می‌شناختند. (رامیار، 655)

در هر حال این ترجمه قرآن جزو مجموعه کلیسای کلونی نزدیک به چهارصد سال به جهت ترس از مطالعه کشیشان محقق به صورت سری و مخفی نگهداری شد (رادفر، 567، باروت، 9، علی‌الصغیر 59)

تحریف و تغییری که در ترجمه روبرت وجود دارد به قدری واضح و روشن است که خود آنها به آن اعتراف می‌کنند چنانکه پیرسون می‌گوید: گویا روبرت وظیفه خود می‌دانسته که متن قرآنی را به گونه‌ای مبالغه‌آمیز ناخوشایند و مبتذل جلوه دهد و در ترجمه و تفسیر یک واژه معنای غریب و غیرمتحمل را به جای معنای مناسب و محترمانه آن برگزیند. (پیرسون، 5/431)  

ترجمه لایتنی کلیسای کلونی منشاء ایجاد انبوهی از ترجمه‌های دیگر به زبانهای مختلف اروپایی شد. این ترجمه در 1543 بوسیله تئودور بوخمان سوئیسی معروف به بیلیاندر در شهر پازل انتشار یافت که دو تجدید چاپ دیگر در سالهای 1550 در زوریخ با مقدمه مارتین لوترو نیز در 1721 در لایپزیک از آن بعمل آمد.
در مورد ترجمه قرآن کریم به زبان انگلیسی باید گفت:
براساس کتابشناسی جهانی ترجمه‌های قرآن مجید. تا سال 1980 بیش از 295 ترجمه کامل و 131 ترجمه جزوی از قرآن مجید به زبان انگلیسی فراهم آمده است.

  1. نخستین ترجمه انگلیسی غیرکامل از قرآن در سال 1515م در لندن به چاپ رسید.
  2. در سال 1649م نخستین ترجمه کامل قرآن به زبان انگلیسی توسط الکساندر راس  (A. Ross)  اسکاتلندی انجام گرفت. این ترجمه ـ که از روی ترجمه فرانســـوی آندره دوریه André du Ryer  به عمل آمده بود در مقاله «قرآن» دایرهالمعارف اسلام نیز همین تاریخ ذکر شده است. ولی اَربری صاحب یکی از بهترین ترجمه‌های قرآن مجید به زبان انگلیسی، تاریخ انتشار این ترجمه کامل را سال 1657 یاد کرده است.
  3. همچنین قرآن در سده هفدهم میلادی از عربی به انگلیسی توسط ویلیام بدول (William Bedwell)  بنیان‌گذار تدریس زبان و ادبیات عربی در انگلیس تقریباً یک قرن پیش از سیل Sale  انجام گرفت. ویلیام بدول که پاره‌ای وی را «پدر مطالعات شرقی در بریتانیا» خوانده‌اند به سال 1561 یا 1562م (969ق)  به دنیا آمد. تاریخ تولّد وی قطعی نیست و از روی سنگ قبر او که تاریخ فوت او را پنجم ماه مه 1632م نوشته و او را هفتاد ساله به هنگام مرگ خوانده برمی‌آید. بدول پس از ادلارد اف باث Adelard of Bath  مربی و آموزگار هنری دوم پادشاه مشهــــور انگلیس شد. او استاد مسلم زبان و ادبیات عربی بود و در عهد خویش هم از ریاضی‌دانهای مشهور بود و به‌واسطه اطلاعات مبسوط و دقّت و موشکافی و پیگیری شگفت‌انگیزی که در مسائل تحقیقی داشت از او دعوت شد تا به جمع محققانی که سرگرم ترجمه کتاب مقدس بودند پیوندد. اندکی بعد به ویلیام بدول پیشنهاد شد که در قاموس واژه‌های عربی جستجو کند، و ریشه پاره‌ای از واژه‌ها را بیابد. همین پژوهشها بود که اندک‌اندک وی را به تهیه فهرست کامل و سپس قاموسی جامع از لغتهای عربی و به‌دنبال آن پژوهشهای کم‌نظیری در قرآن رهنمون گردید.
  4. پس از آن جورج سیل، G. Sale  به سال 1734م ترجمه جدیدی از قرآن کریم را بــه زبان انگلیسی تحت عنوان: The Koran Commonly Called the Alcoran Mohamed  در لندن به چاپ رساند. سیل به سال 1697م (1109ق) یعنی در آغاز سده هفدهم میلادی در لندن چشم به جهان گشود. مورخ نامدار عهد ادوارد گیبون Edward Gibbon  وی را «مترجمی امین و دانشمند، مردی نیمه مسلمان. . . . » می‌خواند. سال 1720م در واقع نقطه عطفی در زندگی «جورج سیل» جوان بود که او را به فراگیری زبان عربی راغب کرد. اهمیت مقام سیل به جهت ترجمه‌ای است که از قرآن مجید به زبان انگلیسی کرد و در واقع شهرتش نیز مدیون این کار بزرگ است. ترجمه وی برای نخستین‌بار در نوامبر سال 1734م (1147ق) در لندن منتشر گردید. او این کار را در مدّت ده سال انجام داده بود. انگیزه او از این کار این بود که ترجمه جدیدی برای خوانندگان انگلیسی زبان فراهم آورد. زیرا نسخه‌ای که در اختیار است به زبان لاتینی است. به احتمال کلی این ترجمه‌ای که سیل بدان اشاره می‌کند ترجمه ماراچی ایتالیایی Marracci  از نزدیکان پاپ اینوسان یازدهم بود. با آنکه سیل ترجمه لاتینی ماراچی را می‌پسندید عقیده داشت که مقدمه ماراچی در ردّ آرای مسلمانان، برای قاطبه عالمان دین عیسی کفایت نمی‌کند، لذا خود درصدد تهیه مقدمه‌ای برآمد تا نکات تاریک قرآن را برای خوانندگان خویش روشن سازد. ترجمه وی به قدری اصیل و دقیق بود که تاکنون بهتر از آن در هیچ یک از زبانهای زنده جهان دیده نشده است.
  5. یادآوری این نکته نیز خالی از فایده نیست که تنها ترجمه معتبر قرآن تا آن موقع به زبان انگلیسی، فقط ترجمه الکساندر رأس آن هم از روی ترجمه فرانسوی آندره دوریه بود که هر دو نسخه در پاریس و لندن به سال 1649م به چاپ رسید و نسخه انگلیسی ترجمه ناقصی از روی ترجمه پراشتباه فرانسوی بود. اشتباهی که جورج سیل مرتکب گردید آن بود که به هنگام ترجمه سوره‌های قرآن رعایت آیه‌بندی را نکرد به‌طوری که گاهی آیات متعدد یک حزب در ترجمه‌اش به‌صورت یک یا چند جمله درآمده است. به‌هر حال ترجمه سیل در عهد ترجمه در اثنای 36 سال (1764 تا 1801م) سه بار و پس از آن نیز هر چند سال یک‌بار تجدید چاپ شد. از آغاز سده نوزدهم تحول دیگری که به‌دنبال انتشار ترجمه جورج سیل روی داد چاپ برگزیده‌ای از سوره‌های قرآن و نوشته‌های نخستین مترجم انگلیسی آن بود. مقدمه جورج سیل بر ترجمه قرآن نه فقط نموداری از احاطه و اطلاع آن خاورشناس برآثار محققان و دانشمندان اروپایی بلکه گواه بارزی از عشق آن دانش پژوه به تحقیق در پیرامون نظر ادبا، حکما و الهیون اسلامی است. این دیباچه مفصل که تاکنون دو بار به زبان فرانسه و خلاصه‌ای از آن به زبان لهستانی ترجمه گردیده است تا به امروز هنوز یکی از بهترین و دقیق‌ترین منابع برای کسب اطلاع پیرامون دین اسلام، پیشینه تاریخی، عادات، آداب و رسوم مردم عرب زبان به شمار می‌رود. با این همه نباید پنداشت که نوشته‌های سیل خالی از هرگونه نقص و غرض است. . . .  جورج سیل هنوز چهل ساله نشده بود که در سیزدهم نوامبر 1736م در لندن درگذشت و جسدش را در کلیسای سنت کلمنت دینس به خاک سپردند. . . . .
درخصوص ترجمه سیل باید گفت روش وی بدین گونه بوده که نخست ترجمه تحت‌اللفظی از متن ارائه می‌دهد ولی در پاورقی توضیحات لازم را به خواننده ارائه می‌دهد بعنوان مثال در ترجمه اهدنا می‌گویــد:  Direct us   اما در پاورقی توضیح می‌دهد که معنای lead   دارد. وی در ابتدای هر سوره به مکی و مدنی بودن سوره اشاره می‌کند. نثر ترجمه نثر کهن است. از موارد قابل ذکر در ترجمه سیل آن است که یا ایها الناس در آیات را به O’men of Mecca   ترجمه کرده است.  

نام سوره‌ها را نیز ترجمه کرده، در حالیکه شایسته بود بعنوان اینکه اینها اسامی عَلَم می‌باشند ترجمه نگردد. ولی نام سوره حمد را ترجمه نکرده و با عنوان Preface یا introduction   یعنی مقدمه آورده است که هیچ کجا نام سوره حمد اینگونه ضبط نشده است.
رب العالمین را به Lord of all Creatures   ترجمه کرده است. و بر روی هــــــــــم نارسائیهای زیادی در ترجمه او وجود دارد.
ترجمه سیل چندین بار تجدید چاپ، و پس از مدتی به زبانهای فرانسوی و آلمانی برگردانده شد. فقط از این ترجمه تا سال 1980م 105 بار چاپ شده است.
نخستین چاپ همانطور که اشاره شد در سال 1734م در لندن بود.

  1. در قرن نوزدهم به علّت ترقی مطالعات خاورشناسان به معنای علمی، ترجمه قرآن به ناچار مورد استفاده محققان قرار گرفت. از ایـــــــــن رو ج. و. رادول J. W. Rodwell  کشیش دانشمند انگلیسی بررسی و مطالعاتی درباره اسلام و قرآن داشته است. از کارهای ارزنده او ترجمه قرآن به زبان انگلیسی (چاپ اوّل، لندن، 1861م، چاپ دوّم، اکتبر 1909م، چاپ سوّم، مارس 1911م، چاپ چهارم، مارس 1913م، چاپ پنجم، سپتامبر 1915م، چاپ ششم، اکتبر 1918م و چاپ هفتم، سپتامبر 1921م است.
  2. ترجمه‌ای که رادول از قرآن کرده خالی از تعصبات شخصی نیست. ولی با وجود این او نخستین مترجمی است که مجذوب و شیفته قرآن شده است. این ترجمه بسیار مورد توجّه اروپاییان قرار گرفته است. علّت واقعی این امر، روحی بود که مترجم در این اثر دمیده بود. مارگلیوث استاد زبان و ادبیات عربی دانشگاه آکسفورد که ترجمه قرآن رادول را برای چاپ مجدد مهیا نموده می‌گوید:  ترجمه رادول بهترین ترجمه در نوع خود است. این ترجمه تا سال 1980م، 32 بار تجدید چاپ گردیده است.
  3. پس از رادول ادوارد هنری پالمر (1840-1882)  E. H. Palmer  محقق و فاضلی کــه در چندین رشته از علوم مهارت داشت به تشویق ماکس مولر دو سال قبل از اینکه در صحرای مصر کشته شود، ترجمه قرآن خود را در دو جلد در سال 1880م به چاپ رساند. این ترجمه تا سال 1980م 15 بار تجدید چاپ شده است.
  4. پس از پالمر نوبت به ترجمه پیکتال Marmaduke Pickthall  مستشرق دانشمنــد است که در 1875م در لندن متولد شده. زبان فرانسه، ایتالیایی، اسپانیایی و آلمانی را آموخته به زبان عربی نیز تسلط داشته. . . . مدّت زیادی در هندوستان به‌ویژه در حیدرآباد در خدمت نظام حیدرآباد (عثمان علی‌خان اَصف جاه هفتم) بوده و به اسلام گرویده و نام «محمّد» را برگزیده است. او سالها در نشر مجلّه معــــــروف Islamic Culture  فعالیت داشته و بالاخره اثر معروف خود را به نام ترجمه قرآن کریم با عنوان:The Meaning of the Glorious Koran  در سال 1930م در لندن به چاپ رسانده است. (بعضی مآخذ سال 1930 را سال چاپ دوّم و سال 1928م را سال چاپ اوّل ذکر کرده‌اند از جمله:  فرهنگ اسلام‌شناسان، خوروش، ج 2/504). پیکتال که داعیه دارد دارای تحصیلاتی عمیق و دقیق است، توجهی مخصوص نسبت به ترجمه قرآن مبذول داشته و الفاظی که سزاوار احترام است به کار برده است. پیکتال می‌گوید:  غرض و هدف وی در ترجمه قرآن آشنا کردن خوانندگان انگلیسی زبان به این مسأله است که مسلمانان جهان چه اعتقادی به معنای کلمات قرآن دارند و همچنین نمایاندن طبیعت و اهمیت قرآن است، نه به اصطلاح نازیبا و نارسا، بلکه به طریق ایجاز و اختصار، به‌طور کافی و وافی، تا نیازمندیهای یک نفر مسلمان انگلیسی زبان را کفایت کند. این ترجمه تا سال 1980، 24 بار به چاپ رسیده است. نیز ¬  پیکتال
  5. از ترجمه‌های دیگر قرآن در نیمه دوّم قرن نوزدهم، ترجمه قرآن به وسیله دکتر ریچارد بل Dr. R. Bell  دانشیار متوفّای کرسی عربی دانشگاه ادینبورگ اسلام‌شناس و قرآن پژوه نکته‌دان اسکاتلندی است. او پس از عمری تحقیقات اسلام‌شناسی و قرآن‌شناسی، بین سالهای 1937 تا 1939 کتابی در دو مجلّد با عنوان: ترجمه قرآن، همراه با آرایش مجدد سوره‌ها در ادینبورو ] = ادینبورگ اسکاتلند[  انتشار داد. امّا در این کتاب همه یادداشتهایی را که ثابت کننده آرا و نظریات او درباره چون و چند آرایش مجدد سوره‌ها بود انتشار نداد، ولی در دهه بعد در سال 1953 در همان شهر کتاب جدیدی به نام مقدّمه بر ترجمه قرآن انتشار داد که کمابیش تکمیل کننده کار پیشین است. پس از درگذشت او شاگرد دانشمند و اسلام‌شناس و سیره‌نگار او، مونتگمری وات، اثر او را بازنگری و بازنگاری کرده است. (ترجمان وحی، س 1، ش 1، شهریور 1376، ص 83).
  6. ترجمه دیگر قرآن از آرثور جان آربری Arthur John Arberry  استاد کرسی فارسی و عربی دانشگاه کمبریج است. او در سال 1905 در کوی کارگری دانشگاه پرتسموث Portsmouth  در جنوب انگلستان به‌دنیا آمد و علی‌رغم مشکلات فراوان مراحل تحصیلی را طی کرد تا بالاخره در سال 1947م کرسی استادی دانشگاه کمبریج را به‌دست آورد. مهمترین خدمت آربری علاوه برتدریس زبان فارسی و عربی تألیف و ترجمه رسالات و کتابهایی است که از 54 جلد متجاوز است. این کتابها ترجمه برگزیده‌هایی است از شاهکارهای زبان فارسی، تألیفاتی راجع به ایران و ترجمه و تألیف کتابها و رسالاتی راجع به زبان و ادبیات عرب. امّا آنچه منظور ما است همانا ترجمه قرآن مجید او به زبان انگلیسی است که نخستین چاپ آن در 1955م انجام گرفته است. آربری خود درباره ترجمه‌اش چنین می‌نویسد: «من این کتاب را از نقطه‌نظر یک فرد مسلمان مفید و مناسب می‌دانم که شاید بتواند حوائج روحی او را رفع نماید. اگر چه پیکتال را عقیده براین است که این قرآن قابل ترجمه نیست. » آربری، اگر چه استاد زبان عربی است ولی در برخی موارد در ترجمه دچار مشکل می‌شود بعنوان مثال اصبح را صبح شد معنا می‌کند.
  7. کلود سیوری، Claud Savary   در سال 1782م  به ترجمه قرآن مجید شروع و بعد از یک سال به اتمام آن موفّق گردید. وی علاوه برترجمه قرآن در مقدمه آن فصل مشبعی را اختصاص به درج حیات حضرت محمّد (ص) داد. مأخذ او درخصوص موضوع اخیر کتاب تاریخ ابوالفداست که از نویسندگان متقدّم و معتبر بود.
  8. ترجمه جدید قرآن به انگلیسی، از دکتر تامس بالنتین اروینگ (T. B. Irving )  است، (ورمونت، 1985م) که از مسیحیت به اسلام گرویده و نام مسلمانی او «حاج تعلیم علی» است. او رئیس بخش «علوم و فنون» در کالج آمریکایی اسلامی در شیکاگو و استاد ممتاز دانشگاه «تنسی» است. این ترجمه حاصل کوشش بیست و چند ساله «حاج تعلیم علی» است. نثر انگلیسی این ترجمه، به انگلیسی جدید است. مترجمه در مقدّمه مفصّل خود، ترجمه‌های قدیم و جدید انگلیسی از قرآن مجید را مورد نقد قرار می‌دهد و تحقیقات کمابیش جهت‌دار و غرض آلوده «نولدکه» و «بل» را بی‌اهمیت و سترون می‌خواند. (نشر دانش، س 7، ش 2، ص 34-35). در حال حاضر چاپ جدیدی از این ترجمه همراه با متن مقدس قرآن، و با تجدید نظر و اصلاحات و بهسازیهای مترجم از سوی دفتر پژوهش و نشر سهروردی در تهران در آخرین مراحل تولید و طبع است.
  9. جان گاگنیرس، Jean Gagniers   استاد دانشگاه آکسفورد ـ از خدمات اسلامــــــی او تألیف کتابی در شرح زندگی پیغمبر اسلام به انضمام ترجمه قرآن در سه جلد (آمستردام، 1724م)  است. این کتاب و ترجمه قرآن در کتابخانه دانشگاه کمبریج لندن تحت شماره S. 17. 48   مضبوط است.
  10.  در سال 1882 وری Wherry   ترجمه انگلیسی قرآن را با مختصر تغییری به روش سیل Sale   دنبال می‌کند و مقداری یادداشت بدان می‌افزاید. البته این اثر او کار سیل را تکمیل نمی‌کرد. به موازات فعالیتهایی که اروپائیان در ترجمه قرآن به زبان انگلیسی انجام دادند، ترجمه‌های مسلمانانی که زبان مادری آنها انگلیسی نبوده حائز اهمیت می‌باشد.

 

در این بین مسلمانان هندی و پاکستانی سابقه بیشتری دارند اگرچه عرب‌ها و ایرانیان نیز به ترجمه انگلیسی قرآن مبادرت کرده‌اند که به معرفی آنها می‌پردازیم.

  1. ترجمه محمّد عبدالکریم‌خان (پاتیالا، 1905م) دو بار چاپ شده است. همراه با حواشی مختصر براساس قرآن کریم یا براساس احادیث موثّق از پیامبر. . . . ترجمه‌ای تحت‌اللفظی و دارای تمایلات قادیانی است.
  2. ترجمه میرزا حیرت دهلوی (دهلی، 1912م)  ترجمه جمعی از محققان شرق‌شناس، ویراسته میرزا حیرت. دو بار چاپ شده است. شماره‌گذاری آیات در این ترجمه به جای سوره برحسب جزو است. زبان این ترجمه کاملاً ضعیف است.
  3. ترجمه میرزا ابوالفضل (اله‌آباد، 1912م)  ترجمه به انگلیسی از متن عربی، سه بار چاپ شده است. پیشکش شده به سلطان جهان بیگم، حاکم بهوپال. ترجمه حاوی حواشی اندک است.
  4. دکتر سموئیل زویمر (1867-1952) Dr. Samuel Zwemer  رئیس مبشّریــــــــن در خاورمیانه مؤسس مجلّه جهان اسلام The Moslem World  با کمک ماکدونالد علاوه برکارهای دیگر ترجمه آیاتی از قرآن را در 1915م منتشر کرده است.
  5. ترجمه محمّدعلی (لاهور، 1917م) تا سال 1988م، بیش از ده بار به طبع رسیده است. دارای گرایش قادیانی از جمله در نفی خاتمیت پیامبری حضرت رسول (ص)، و انکار بعضی معجزات منعکس در قرآن، زبان ترجمه هم پاک و پیراسته نیست.
  6. عبدالله یوسف‌ علی، قرآن کریم: ترجمه و تفسیر (لاهور، 7-1934م). دست کم 35 بار چاپ شده است. این ترجمه نیز از مقبولیت عامّه برخوردار است. چون زبان آن بسیار ساده و مردم‌پسند است و از دیگر ترجمه‌های انگلیسی قرآن خواندنی‌تر است. دارای یادداشتهای توضیحی بسیار در پای صفحات است. این ترجمه به عنوان بهترین ترجمه انگلیسی از سوی قرآن پژوهان عربستان برگزیده شده و از سوی دارالقرآن رسمی عربستان در مدینه در تیراژ وسیع چاپ شده است.
  7. غلام سرور، ترجمه قرآن کریم (سنگاپور، 1980م). تا سال 1988م، 8 بار چاپ شده است. مقدمه این ترجمه شامل نقش جامعی به ترجمه‌های سیل، رادول، پالمر و محمّدعلی از قرآن است. ترجمه فاقد متن عربی و حواشی است. دارای گرایشهای قادیانی است.
  8. ترجمه ن. ج. داوود (Dawwood)  (نخستین طبع 1956م). و بعداً بارها توسط انتشارات پنگوئین به طبع رسیده است (تا سال 1988م، 11 بار). داود یک یهودی عراقی است. در چاپهای اوّل، سوره‌ها را طبق نزول مرتّب کرده بود و نه متن قرآن را همراه داشت و نه شماره‌های آیات را.
  9. قرآن کریم همراه با ترجمه انگلیسی و تفسیر از عبدالماجد دریابادی (لاهور، 1941-1957م). دست‌کم چهار بار چاپ شده است. این ترجمه هر چند مورد تأیید عموم محققان مسلمان نیست، امّا ترجمه‌ای است وفادار به اصل که براساس اعتقادات حقّه مسلمین صورت گرفته است. نثر انگلیسی ترجمه نیز خوب است. همچنین نباید از دو ترجمه انگلیسی قرآن مجید که توسط ابوالاعلی مودودی و دکتر عبدالحکیم انجام گرفته غافل ماند.
  10.  علی احمدخان جالندهری، ترجمه قرآن کریم همراه با تفسیر (لاهور، 1962م). سه بار چاپ شده است. امّا ترجمه وی دارای لغزشهای متعددی است و نثر آن ضعیف و دارای اشتباهات است.
  11. میراحمدعلی، قرآن کریم با ترجمه انگلیسی و تفسیر مطابق با دیدگاه اهل بیت همراه با حواشی آیه‌الله حاجی میرزا مهدی پویای یزدی (کراچی، 1964م) سه بار چاپ شده است. همراه با یادداشتهای بسیار، از نظرگاه شیعه امامیه، با بحثی جامع در ردّ تهمت تحریف قرآن. نیز احمدعلی

  12. عبدالرحمن طارق و زین‌العابدین گیلانی، قرآن کریم:  ترجمه انگلیسی (لاهور، 1966م). یک بار چاپ شده است. ترجمه‌ای است توضیحی به ضمیمه حواشی مختصر، بدون متن عربی، اثری متوسط.
  13. سید عبداللطیف (حیدرآباد، 1969م)  بدون متن قرآن و بدون یادداشت. یک بار چاپ شده است. عبداللطیف به غیر از این ترجمه، تفسیر ناتمام ابوالکلام آزاد، ترجمان القرآن، را نیز از زبان اردو به انگلیسی ترجمه کرده است. 
  14. میرهاشم علی، دورنمای پیام قرآن (توکیو، 1974م) یک‌بار چاپ شده است. مترجم ترتیب سوره‌های قرآن را در پنج فصل که وی آنها را پنج «کتاب» قرآن می‌نامد، بازآرایی کرده است. نثر ترجمه هم خوب است. 
  15. تقی‌الدین الهلالی و محمّد محسن خان. ترجمه توضیحی فحوای قرآن کریم (شیکاگو، 1977م) دو بار چاپ شده است. این ترجمه، در واقع ترجمه تفسیر تلخیص شده ابن کثیر به انگلیسی است که طبری آن را تکمیل کرده و بخاری برآن شرح نوشته است. هر دو مترجم دارای گرایشهای سَلَفی معرفی می‌شوند. هدف این ترجمه این است که «آن معانی را بیان کند که مسلمانان صدراسلام از قرآن می‌فهمیدند».
  16. محمّد احمد مفسّر. قرآن: اولین تفسیر انگلیسی (لندن، 1979م) یک‌بار چاپ شده است. ترجمه‌ای است تفسیرآمیز و دارای آراء غریب در تفسیر. 
  17. محمّد اسد. پیام قرآن (جبل طارق، 1980م). یک بار چاپ شده است. مترجم از یهودیت به اسلام در آمده است و در بعضی مسلّمات قرآنی از جمله افتادن ابراهیم‌ (ع) در آتش و سخن گفتن عیسی (ع) در مهد را منکر است و به‌نحو دیگر ترجمه و تفسیر می‌کند. همراه با یادداشتهای توضیحی و تفسیری و چند مقاله ضمیمه. 
  18. محمّد. ی. زید. با همکاری کمیته دانشمندان مسلمان، قرآن، ترجمه انگلیسی فحوای قرآن. (بیروت، 1980م). این ترجمه در اصل مبتنی برترجمه انگلیس اِن. جی. داوود از قرآن است و گاه اشتباهات ترجمه او را تکرار می‌کند. 
  19. شیرعلی، قرآن کریم، (لاهور، 1955م) سیزده بار چاپ شده است. این ترجمه، یک ترجمه رسمی قادیانی از قرآن است و آراء و عقاید آنان را در ترجمه خود بیش از دیگران راه داده است.

  20.  

    صلاح‌الدین پیر، قرآن شگفت‌انگیز (امین‌آباد، 1960م)، دو بار چاپ شده است. این ترجمه هم دارای گرایشهای قادیانی است. 

     

  21. خادم رحمان نوری، تفسیری روان از قرآن کریم به ضمیمه شروحی در داخل قلاّب (شیلونگ، ‌1964م) یک بار چاپ شده است. گرایش صوفیانه مترجم مشخصّه این ترجمه قادیانی قرآن است.

  22. ملک غلام فرید (ویراستار)، قرآن کریم با ترجمه انگلیسی و تفسیر (ربوه، 1969م). این ترجمه همراه تفسیری است که مبتنی برترجمه اردوی میرزا بشیرالدین محمود احمد است. دارای گرایشهای قادیانی است.

  23. ظفرالله خان، قرآن. متن عربی و ترجمه انگلیسی (لندن، 1970م). چهار بار چاپ شده است. از ترجمه‌های قابل توجّه قادیانیه است که همچون سایر مترجمان قادیانی، خاتمیت نبوّت پیامبر اسلام (ص) را قبول ندارد. 

  24. شیخ محمّد سرور، قرآن کریم، متن عربی با ترجمه انگلیسی (الم هورست، 1981).  یک بار چاپ شده است. این ترجمه توضیحی که فاقد هرگونه حواشی است، مضامین قرآن را با اسلوب روان، نقل به معنا نموده است.
  25. م. م. شاکر، قرآن کریم (نیویورک، 1982م). این ترجمه نمونه یک سرقت ادبی است، چه در حدود 90 درصد آن لفظ به لفظ از ترجمه انگلیسی قرآن محمّد علی لاهوری نسخه‌برداری شده است و در فهرست موضوعی‌اش مدخل‌هایی از معتقدات شیعه مانند امامت، شهادت حسین بن علی (ع)، خمس، و غیره وارد شده، حال آنکه ترجمه اصولاً فاقد یادداشتهای توضیحی است. این ترجمه با اصلاحات اساسی در ایران به کوشش دکتر مهدی گلشنی و دکتر جلیلی پیراسته شده و به صورت چند جزئی از سوی سازمان تبلیغات اسلامی انتشار می‌یابد. 
  26. احمد علی، القرآن: یک ترجمه روزآمد (کراچی، 1984م)، دو بار چاپ شده است. فاقد حواشی توضیحی و اطلاعات مربوط به شأن نزول سوره‌هاست. آرای اصالت عقلی غریب و شاذّی درباره جهنّم و سنگباران لشکر حبشه و نظایر آن دارد که در ترجمه‌اش منعکس است. 
  27. م. م. خطیب، قرآن مجید، ترجمه معانی و تفسیر (لندن، 1986م). یک بار چاپ شده است. ترجمه‌ای است معتبر و امین از قرآن به انگلیسی زیبا و فصیح. بدون گرایش به نثر کتاب مقدّسی، به نحوی که در ترجمه پیکتال، یوسف علی، و دریا بادی دیده می‌شود. شامل مقدّمه‌ای درباره اسلام و سیره نبوی و یادداشتهای توضیحی. دارای بی‌دقّتی در ترجمه بعضی آیات.

  28.  

    م. فاطمی. قرآن کریم (لاهور، بدون تاریخ) یک بار چاپ شده است. این ترجمه، خود ترجمه احمدرضا خان بریلوی از قرآن به زبان اردو است و از این‌رو دیدگاههای خاص فرقه بریلوی را منعکس می‌کند. 

  29. قرآن پاکستانی (به زبان انگلیسی) با ترجمه فرمانعلی و تفسیر به زبان اردو، تهران، اسلامیه، 1349، 80 ص، رقعی (دین‌نامه، ص 130).

  30. قرآن با ترجمه انگلیسی، تهران، اسلامیه، 1350 (همان مأخذ بالا، ص 131)
  31. تفسیر قرآن به زبان انگلیسی از میراحمدعلی ساکن مدراس که اصلاً ایرانی است و اجداد وی از مازندران بوده. این اثر چند سال قبل چاپ شده است. (سیری در کتابخانه‌های هند و پاکستان، عزیزالله عطاری، انتشارات عطاردی، 1376، ص 182).

  32. Qur’an The Holy Quran Arabic Text and English Translation, Footnotes by M. H. Slyakiv. 915 p.

     

    به فضل الهی در دو دهه اخیر تقریباً هر سال یک ترجمه انگلیسی از قرآن منتشر می‌شود. جدیدترین ترجمه قرآن به زبان انگلیسی به شرح ذیل معرفی می‌گردد.
  1. ترجمه دکتر ظهور الحق در 1255 ص در سال 2000 به چاپ رسیده است. در این ترجمه، متن عربی موازی ترجمه می‌باشد و حواشی در پائین صفحه درج گردیده است. دکتر ظهور الحق در شبه قاره متولد و ساکن آمریکا می‌باشد و قبلاً دو ترجمه به بنگالی و آسامی از قرآن داشته است ایشان ترجمه خود را نتیجه چهل سال مطالعه می‌داند و در نوشتن حواشی از روش تفسیر قرآن به قرآن و ترجمه‌های قبل استفاده کرده. واژه‌نامه مفصل در آخر کتاب و نیز موضوعات قرآنی به تفصیل درج شده است.
  2. ترجمه پروفسور محمد عبدالحلیم که در 512 ص در سال 2004 توسط انتشارات آکسفورد به چاپ رسیده است. پروفسور عبدالحلیم که در مصر متولد شده استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه لندن است. ترجمه عبدالحلیم، با زبان انگلیسی امروزین، روان و خوشخوان و مبتنی برسه اصل است.
  • توجه به سیاق متن و زمینه که در فهم و تعیین مراد دقیق آیات مهم است.
  • فهم و تفسیر واژه‌ها در معنای کهن‌شان در عصر نزول و عدم توجه به معانی مستحدث.
  • توجه به ارجاع درون متن قرآن که در واقع تفسیر قرآن به قرآن است.

توضیحات تاریخی، تفسیری و لغوی مترجم در پاورقی صفحات آمده است.

  1. ترجمه پرفسور محمد یاسین که در سال 2001 در لاهور منتشر شده است. محمد یاسین نخست در مقدمه کوتاه، سبک خود را توضیح می‌دهد و اصطلاح‌های اساسی، قرآن، الله، رب، رحمان، رحیم، ایمان، دین، تکذیب و. . . .  را تحلیل می‌کند و در پایان مقدمه تک‌تک سوره‌ها را ترجمه و علّت نامگذاری آنها را توضیح می‌دهد.
  2. ترجمه کالن ترنر که در سال 1997 توسط انتشارات کرزن چاپ شده است کالن ترنر، شیعه و دارای همسر ایرانی است. وی استاد دانشگاه دورهام انگلستان می‌باشد ترجمه وی براساس ترجمه قرآن آقای محمدباقر بهبودی است. در بند متن قرآن نیست و سعی می‌کند ترجمه انگلیسی یکدست و روان ارائه بدهد.
  3. ترجمه دکتر فضل‌الله نیک آئین، ترجمه منظوم قرآن که در سال 2000 میلادی منتشر شده است.
  4. ترجمه آقای سید علی قلی قرایی، که سال 2004 منتشر شده است.

آقای سیدعلی قلی قرایی سردبیر پیشین فصلنامه انگلیسی توحید است. مشخصات ترجمه وی بدین قرار است:

  • براساس منابع مهم تفسیری بویژه تفسیر به مأثور اهل‌بیت.
  • از جدیدترین نظریه‌های علمی در فن ترجمه استفاده شده است
  • از دخالت دادن تعصبات فرقه‌ای در ترجمه و توضیحات پرهیز شده است.
  • اگر قرائت یا تفسیر مهمی بوده به آن اشاره شده است.
  • ترجمه و متن در دو ستون موازی و سطر به سطر مقابل به هم هستند.
  • واژه‌نامه، فهرست اصطلاحات، علایم وقف در پایان ترجمه آمده است.   

بطورکلی کسانی که قرآن مجید را ترجمه به انگلیسی کرده‌اند سه گروه می‌شوند.

  1. مسلمانان راستینی که سعی بلیغی در ارائه ترجمه صحیحی از قرآن کردند. ولی آنها زبان کلاسیک را ارائه کردند که برای همه مفهوم نیست.
  2. مسلمانانی که زبان عربی را خوب نمی‌دانند. بسیاری نکات برای آنها مغفول مانده است.
  3. گروهی که معاندان اسلام هستند ترجمه را به قصد تحریف انجام داده‌اند. مع‌الوصف نیاز به ترجمه قرآن برای شناساندن قرآن به زبانهای مختلف به شرط دقت و صحت امری ضروری و شایان توجه است.
بطور اجمال قرآن‌های مُتَرجُمْ اعم از کامل و ناقص، به صدونودوهفت تا (1376) ترجمه از 165 مترجم به انگلیسی انجام شده است. بیشتر ترجمه‌های انگلیسی به‌دست مسلمانان صورت پذیرفته که غالب آنها از شبه قاره هند بوده‌اند. اخیراً تلاش‌هایی از سوی پژوهشگران عرب برای ترجمه قرآن به انگلیسی انجام شده به بازار نیز عرضه گردیده است. مانند ترجمه دکتر خطیب، عبدالخالق همت، رشید سعید، ماجد فخری، که اکثراً مصری هستند. اما مشهورترین ترجمه‌هایی که بوسیله شیعیان انجام شده، ترجمه شاکر و میراحمدعلی است. قادیانیه نیز ترجمه‌هایی از قرآن دارند و آن را وسیله مناسبی برای تبلیغ عقاید خود می‌دانند.

از مترجمان ایرانی قرآن کریم به زبان انگلیسی می‌توان از ترجمه آقای فضل‌الله نیک‌آئین خانم طاهره صفارزاده و اخیر ترجمه آقای سیدعلی قلی قرایی نام برد که فی‌الواقع تلاش قابل توجهی در برگردان متن قرآن به زبان انگلیسی انجام داده‌اند.

فهرست منابع


  • انوشیروانی، علیرضا، «کتاب‌شناسی توضیحی ترجمه‌های انگلیسی قرآن مجید»، مجله مطالعات ترجمه، ش 3.
  • برینتون، کرین و دیگران، تاریخ تمدن غرب و مبانی آن در شرق، ترجمه پرویز داریوش، کتابخانه ابن‌سینا، تهران، 1338 هـ. ش
  • بلاشر، رژی، در آستانه قرآن، ترجمه محمود رامیار، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، 1374
  • دامادی، سیدمحمد، «نگاهی گذرا به ترجمه‌های قرآن به زبان انگلیسی»، مجله وقف میراث جاویدان، ش 21.
  • رادفر، ابوالقاسم، «ترجمه لاتینی قرآن کریم»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان، ناهید، 1377 هـ. ش، ج 1
  • رامیار، محمود، تاریخ قرآن، امیر کبیر، تهران، 1362 هـ. ش
  • رحمتی، محمدکاظم، «ترجمه قرآن به زبانهای دیگر»، دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر حداد عادل، تهران، 1382
  • علی الصغیر، محمد حسین، خاورشناسان و پژوهشهای قرآنی، ترجمه محمد صادق  شریعت، موسسه مطلع الفجر، قم، 1372
  • کریمی‌نیا، مرتضی، «بررسی ترجمه انگلیسی قرآن«، مجله ترجمان وحی، ش 13.
  • لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، ترجمه سید هاشم حسینی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1358
  • مصاحب، دایرهالمعارف فارسی، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، 1374، ج 2
  • Pearson, “Translation of the Kuran”, Encyclopaedia of Islam, Volume. V. Brill, 1986,
پی نوشت:
  1. اروینگ، ترجمان وحی، ش 13
  2. اروینگ، ترجمان وحی، ش 13
  3. رحمتی، محمدکاظم، «ترجمه قرآن به زبانهای اروپایی»، دانشنامه جهان اسلام، ج 7، ص 84.
  4. Piérre le vénérable
  5. Robertus Retenesis
  6. Robert ofketton
  7. Pierre oftoledo

اطلاعات تماس

صندوق پستی
آدرس
تلفن
نمابر
پست الکترونیک
وب سایت
مقاله
1


loading