نتیجه‌گیری:

ازمجموع این مطالعات می توان این طور نتیجه گرفت که مؤلفه های مؤثر بر پیدایش و رسمیت یافتن قرائت های هفتگانه عبارتند از

به هر روی با همه ی مخالفت هایی که البته در سرزمین های دور از عراق صورت گرفت. قرائات سبع جایگاهی استوار یافت و به میان آمدن قرائات عشر و نظایر آن هرگز نتوانست "قرائات سبع" ابن مجاهد را در طول تاریخ از رونق بیاندازد

 

A Study on effective social-political factors

on

Quran’s seven reading

After prophet’s death, the differences in orally transmission of Quran, variant dialects, the difference of codices, the lack of orthographical signs in the text of Quran, caused the appearance of variant reading qirāat of Quran.

The variant reading qirāat and the idea of validity of variant reading and respected criterion due to the establishment of the science of reading (Elm al-qirāat).

By using some sciences like Grammar (syntax) , Hadith, Jurisprudence, commentary and Exegesis of Quran, reciters in different cities of Islamic world try to establish particular recitation (qirāat) of Quran. Finally Ibn Mujahed the reciter of Baqdad by applying his political power and his authority and reputation in the field of quranic reading, selected and presented seven readings of authoritative readers from five important places and the other readings became known as shādhdha (solitary, isolated) , in addition to scholarly feature of Ibn Mojahed, the cultural position of Baqdad, the recitational bBackground of kufa and specific condition of fourth century were the effective factors which Ibn Mojahed by his intelligence and his cleverness used them to legalize the seven readings of Quran.

Key words: The history of Quran-The history of qiraāt -The history of Islam-Ibn Mojahed – The reciters – The seven reciters.

F. Parsa

Institute of Humanities&Cultural Studies

فهرست منابع

1. کلینی، محمدبن یعقوب، اصول کافی، ترجمه سیدهاشم رسولی محلاتی، دفتر نشر فرهنگ اهل‌بیت (ع)
2. الاندلسی؛ محمد بن شریح؛ الکافی فی القرائات السبع ؛ تحقیق احمد محمود عبدالسمیع الشافعی دارالکتب العلمیه، بیروت، 2000م
3. ابن الجزری، النشر فی القرائات العشر، تصحیح علی محمد ضباع، دارالفکر، بی تا، ج1
4. همان، منجدالمقرئین، قاهره، الوطینه الاسلامیه، 1350 ه‍. ق
5. همان، غایهالنهایه، به کوشش برگشترسر، مکتبهالخانجی، مصر، 1932م
6. طبری، محمد بن جریر، جامع‌البیان عن تأویل آی‌القرآن، دارالمعرفه، بیروت، 1972م
7. طوسی، ابوجعفر، التبیان، نجف، مکتبه الامین
8. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، 1961م
9. یزدی، سیدمحمد کاظم، عروهالوثقی، اسلامیه، تهران، 1397ق
10. اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیله النجاه، نجف، چاپ سنگی
11. ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ، الملوک و الامم، دایره المعارف العثمانیه، حیدر آباد دکن، 1358 ه. ق
12. ابن خلکان، وفیات الاعیان، مکتبه النهضته المصریه مصر، 1948م
13. ابن کثیر، فضایل القران، بیروت، دارالاندلس، بی تا
14. ابن ندیم، الفهرست
15. پاکت چی، احمد، "ابن مجاهد"، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج4
16. همان، "ابن مهران"
17. حجتی، سید محمد باقر، تاریخ قرآن، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1360 ه‍. ش
18. طبری، محمدبن جریر، جامع‌البیان عن تأویل آی القرآن، دارالمعرفه، بیروت، 1972م
19. احمد بن حنبل، مسند احمد، بمبئی، مطبعه الحیدریه، 8 ـ13ق
20. بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح‌البخاری، بیروت، داراحیاء التراث‌العربی، 1378ق
21. وجدی، محمد فرید، دایرهالمعارف القرن العشرین، دارالمعرفه، بیروت، 1971
22. حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاینده، انتشارات جاویدان، 1362، چاپ پنجم
23. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، قاهره، 1349ق
24. خمینی روح‌ا. . . ، تحریرالوسیله، مؤسسه نشر اسلامی، قم، 1404 ه‍. ق
25. خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات کعبه، تهران، 1364
26. دانی، عثمان بن سعید، التیسیر، به کوشش اتو پرتسل، استامبول، 1930م
27. زرقانی، مناهل العرفان، دارالاحیاء الکتب العربیه، قاهره، 1372 ه‍. ق، ط3
28. ذهبی، شمس الدین، معرفه القرا الکبار، تحقیق محمد سید جادالحق، دارالکتب الحدیثه مصر، بی تا ط1
29. زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، 1957 م، ط1
30. دمیاطی، بناء، احمدبن محمد، اتحاف فضلاء بشر، تصحیح و تعلیق علی محمد ضباع، قاهره «مطبعه نهضه مصر»، 1377 ه‍. ق
31. معرفت، محمدهادی، تاریخ قرآن، سمت، تهران، 1375ه‍. ش
32. سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان، مطبعه مصطفی البابی الحلبی، قاهره، 1951م
33. ابن سعد، الطبقات الکبیر، به تصحیح دکتر یوسف هور وتیس، طهران. مؤسسه النصر
34. زنجانی، تاریخ القرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی، 1388 ه‍. ق، ط3
35. سزگین، فواد، تاریخ نگارش های ادبی، ترجمه ی موسسه نشر فهرستگان، وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی، تهران، 1380، ج1
36. ضیایی، علی اکبر، "ابن شنبوذ"، دایره المعارف بزرگ اسلامی
37. فضلی، عبد الهادی، تاریخ قرائات قرآن کریم، ترجمه سید محمد باقر حجتی، انتشارات اسوه، بی تا
38. کریمی نیا، مرتضی، "پیدایش و تکامل تفسیر"، مجله آیینه ی پژوهش، ش69
39. ماسینیون، مصایب حلاج، ترجمه سید ضیائ الدین دهشیری، بنیاد علوم اسلامی، 1362 ه‍. ش
40. معارف، مجید، پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، موسسه فرهنگی ضریح، تهران، 1374 ه‍. ش
41. مقدمتان فی علوم القرآن، به کوشش آرتور جقری، تصحیح عبدا. . . صاوی، دارالصاوی، قاهره، 1972، ط2
42. یاقوت حموی (ارشاد )، معجم الادبا، تصحیح مرگلیوث، مطبعه هندیه، مصر، 1924 م، ط2
43. صبحی صالح، مباحث فی علوم القرآن، دارالعلم للملائین، بیروت، 1965م

منابع انگلیسی:

Berg, Herbert, The Development of exegesis in Early Islam, Curzon, 2000

Welch, A. T , “Kuran”, Encyclopedia of Islam, volumeV, LeidenBrill,1986.