کیمیا به روایت محمد بن زکریا/ محمد جوهرچی ۲۶ بهمن ۱۳۹۵


کیمیا به روایت محمد بن زکریا / محمد جوهرچی


کیمیا، هرچه باشد، بخشی از فرهنگ و تمدن بشری و فصلی از تاریخ علم و فناوری است. آگاهی از چیستی این بخش و داوری دربارهٔ کارنامه و دستاورد و میراث آن تا امروز، نیازمند خوانش و بررسی و تحلیل مستند همهٔ منابع، به‌ویژه متون کهن، با اولویت و ترتیب تاریخی است. علم‌الصنعه یا کیمیا در فرهنگ مسلمانان نیز حلقه ای از سلسلهٔ دانش و فن است؛ بدون آن، علم واقع باشد یا شبه‌علم خرافه، زنجیره گسسته است و تصویر این فرهنگ و تصور آینده‌اش، ناتمام. پس شاید بهتر باشد بهره‌مند از پشتوانهٔ کیمیایی پیش از اسلام، علم‌الصنعه مسلمانان را از سرچشمه‌های آن جویا شویم.

محمدبن‌زکریا رازی یکی از سرسلسله‌های کیمیای اسلامی و صاحب مکتبی متمایز در آن است. او را از شگفت‌ترین جویندگان دانش در درازنای تاریخ علم از آغاز تا طلیعهٔ رنسانس (استپلتون و دیگران) می‌دانند‍؛ و«پدر شیمی علمی»، بنیانگذار آن (روسکا)، نیای پزشک‌ـ‌‌‌شیمیدانان (سارتن) و یکی از دو شیمیدان متنفّذ جهان اسلام (همراه با جابر‌بن حیان) می‌خوانند (الحسن و هیل). در مجال یک سخنرانی علمی متکی بر پژوهش رسالهٔ دکتری، به بازخوانی اجمالی «کیمیا‍؛ به روایت محمدبن زکریا» می‌پردازیم و بعد از اشاره‌ای به منابع علمی و آبشخورهای کیمیایی رازی، به مبانی نظری (کیهان‌شناختی و نظریه‌های طبیعی) نظر می‌کنیم و با گزارش آثار کیمیایی این کیمیادان اسلامی، برخی ویژگی‌ها و دستاوردهای او و مکتبش را از منظر دیگر ‍‍‌‌پژوهشگران بر خواهیم شمرد و در نهایت، به روایت اصیل محمدبن‌زکریا بازمی‌گردیم و با ذکر چند نکته، به پرده‌افکنی از چهرهٔ این روایت و رونمایی آن امید می‌بندیم.



http://www.ihcs.ac.ir/UploadedFiles/2/29/42279.JPG